Lê Trung Hưng, hiệu Anh Tông
Trịnh Kiểm muốn diệt người dòng Nguyễn Kim
Nguyễn Hoàng đã được hay tin
Ông khéo léo tìm cách lánh vào nam
Chiến tranh Nam, Bắc điêu tàn
Nhân dân thống khổ, cơ hàn khắp nơi
Đất Hoá Châu rất xa xôi
Đèo Ngang áng ngữ, một nơi thưa người
Sau khi Hoàng nhận chỉ rồi
Gia đình di dời vào hết đàng trong
Gia nô theo Hoàng rất đông
Những người nghèo khó và không gia đình
Tội phạm trốn tránh ngục hình
Dân chạy loạn lạc đao binh cũng vào
Hoá Châu nhiều núi đồi cao
Đồng bằng nhỏ hẹp, gió Lào rất oi
Nguồn nước ngọt lại hiếm hoi
Quanh năm gió bão biển khơi đổ vào
Sông ngắn không có đê cao
Lũ quét hay đổ trên cao bất ngờ
Nông nghiệp hoa màu xác xơ
Trăm ngàn cái khó chực chờ người ta
Nguyễn Hoàng lặn lội đường xa
Đoan Quận Công là chức vụ được giao
Hoàng cho xây đắp luỹ cao
Để phòng quân Mạc đánh vào thường xuyên
Nhiều đồn canh dọc bờ biển
Ngày đêm túc trực chiến thuyền tuần tra
Nhiều phen quân Mạc đánh ra
Quân Nguyễn đều đuổi Mạc ta chạy về
Kinh tế phát triển nhiều bề
Người dân hướng về Hoàng rất là đông
Bao năm vất vả cực công
Hoá Châu phát triển thật không ai ngờ
Nhân dân được cảnh ấm no
Nguyễn Hoàng nộp thuế đủ cho Lê triều
Chiến công đánh Mạc cũng nhiều
Nguyễn Hoàng vào triều yết kiến vua Lê
Lụa là gấm vóc dâng về
Vua Lê không thể mà chê được gì
Hoàng vào Trịnh phủ thăm chị
Trịnh Kiểm đón tiếp chi ly tận tình
Thấy Hoàng có lý có tình
Thái Sư họ Trịnh có phần nể nang
Kiểm giao thêm đất cho Hoàng
Đó là xứ Quảng miền nam trở vào
Nguyễn Bá Quýnh đến bàn giao
Thuận- Quảng từ đó thuộc vào Nguyễn quân
Nguyễn Hoàng tuyển mộ thêm quân
Dinh phủ Trà Bát dần dần xây lên
Hoàng đặt quan lại dưới trên
Những trạm thu thuế dựng lên cả vùng
Thuận- Quảng lớn mạnh không ngừng
Nguyễn Hoàng vẫn một dạ trung Lê triều
Nhà Mạc cũng không đánh nhiều
Do đó Hoàng phát triển nhiều quân lương
Trịnh Tùng gọi Hoàng hồi hương
Lấy cớ giúp đỡ quân lương Nam triều
Nguyễn Hoàng tỏ vẻ biết điều
Ông dẫn quân đến Lê triều giúp cho
Quân Mạc nhiều trận thua to
Nguyễn Hoàng từ đó có nhiều uy danh
Trịnh Tùng đem lòng rất ganh
Tùng tìm cách để diệt nhanh Nguyễn Hoàng
Tuy có tình nghĩa họ hàng
Nhưng mà Trịnh- Nguyễn lại mang tư thù
Nguyễn Hoàng không chút chần chừ
Ông phải tính kế từ từ chạy đi
Mưu kế đã được thực thi
Nguyễn Hoàng giả dẫn quân đi đánh thù
Quân Mạc còn sót tàn dư
Hoàng nhân cơ hội chạy ù vào nam
Trịnh Tùng biết chuyện không cam
Tùng gửi thư trách để làm răn đe
Nguyễn Hoàng xuống nước lắng nghe
Ông gả con gái mình về Trịnh gia
Lễ cưới công nhận thông gia
Ngọc Tú- Trịnh Tráng thế là thành hôn
Từ đó Nguyễn Hoàng xây đồn
Trịnh- Nguyễn chia cách Giang Sơn hai miền
Đại Việt, nhà Mạc đã yên
Kinh tế phát triển bắt đầu giao thương
Thuyền buôn của người Tây phương
Họ đã tìm đường đến với nước ta
Nhiều thành phố cảng mở ra
Đạo Thiên Chúa cũng mượn đà vào theo
Đàng trong kinh tế còn nghèo
Tiên Chúa mở đất thêm nhiều về nam
Chú trọng phát triển Quảng Nam
Thương cảng quốc tế Hội An thành hình
Hàng hải nhiều tuyến lộ trình
Hà Lan, Nhật Bản sang mình bán buôn
Hàng hoá có rất nhiều nguồn
Hồ tiêu, tổ yến luôn luôn đắt hàng
Ruộng đồng trù phú mùa màng
Phố xá xây dựng khang trang thêm nhiều
Ngoại thương mở rộng đa chiều
Thương cảng cập bến thêm nhiều thuyền buôn
Tây Ban Nha cũng sang luôn
Bồ Đào Nha lắm thuyền buôn cập vào
Kỹ thuật phát triển đỉnh cao
Thuyền chiến lắp vào nhiều súng thần công
Vỏ thuyền được bọc giáp đồng
Quân bộ súng ống bắt đầu được mang
Phía nam ngày càng mở mang
Nhiều dân di trú từ đàng ngoài vô
Người Chăm càng lùi trở vô
Nguyễn Hoàng cứ thế là cho người vào
Người Việt đi đến chỗ nào
Người Chăm họ lánh dần vào phía nam
Đàng trong ổn định nhiều năm
Dân tình no ấm, nhân tâm thái hoà
Phật Giáo càng mở rộng ra
Chùa Thiên Mụ là cột mốc vàng son
Đạo, đời kết nối vuông tròn
Tiên Chúa đã rất được lòng nhân dân
Tám chín tuổi, Chúa từ trần
Vua Lê phong tước là Cẩn nghĩa công
Cung Ý là thuỵ của ông
Người dân thờ Đoan Quận Công rất nhiều
Nguyễn Phúc Nguyên kế vị triều
Tự là Chúa Sãi, người nhiều tài ba
Lan Xang nỗi loạn đánh qua
Tướng Tôn Thất Hoà đánh dẹp người Man
Bờ cõi thêm một mở mang
Những vùng miền núi, người Man quy hàng
Nước Chân Lạp hay lấn sang
Chúa Sãi gả nàng Ngọc Vạn làm dâu
Hai nước thân thiện với nhau
Quân Việt- Chân Lạp giúp nhau nhiều chiều
Mô Xoài, dân ít đất nhiều
Chân Lạp đã biếu cho người Việt ta
Trạm thu thuế được lập ra
Lưu dân người Việt vào ra dễ dàng
Quân Nguyễn hỗ trợ lập làng
Bảo vệ dân chúng khai hoang xa nhà.
Thuyền buôn người Bồ Đào Nha
A -lex- xanh- đờ- rốt và thương gia
Họ vào buôn bán với ta
A- lex- xanh- đờ- rốt là Mục sư
Ông muốn truyền giáo từ từ
Nhưng mà Chúa Sãi đã từ chối ngay
Vì ta chưa hiểu đạo này
Cho nên dân chúng thường hay phàn nàn
Lệnh cấm đạo đã được ban
Giáo sỹ chán nản bỏ ra Bắc hà
Đàng ngoài, Trịnh Tùng băng hà
Trịnh Tráng thế là kế vị ngôi vương
Chức thường gọi Thanh Đô Vương
Tráng ban chỉ xuống Phúc Nguyên thăm dò
Rằng Phúc Nguyên phải nộp tô
Tự thân ra bắc hoặc cho con về
Nguyễn Phúc Nguyên không chịu về
Ông viết thư về cho Trịnh Tráng ngay
Ý ông không nhận Sắc này
Từ giờ thôi hãy đừng đòi gì thêm
Trịnh Tráng biết chuyện tức lên
Thanh Đôn Vương bèn chuẩn bị phát binh
Tình báo cho biết nội tình
Nguyễn Phúc Nguyên phải luyện binh mỗi ngày
Đào Duy Từ hiến kế hay
Quân Nguyễn xây dựng Luỹ Thầy rất cao
Chông tre cắm dưới chiến hào
Đặt rất nhiều pháo thần công trên thành
Trịnh Tráng phát động chiến tranh
Quân hai mươi vạn chia thành làm hai
Lê Khuê cùng tướng Nguyễn Khải
Tại cửa Nhật Lệ, cả hai tiến vào
Quân Trịnh đã hội cùng nhau
Quân Nguyễn chuẩn bị đón đầu chống ngăn
Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Phúc Trung
Và tướng Nguyễn Vệ đã cùng ra quân
Quân Trịnh di chuyển dần dần
Họ chiếm một phần nam ngạn sông Gianh
Thần công dàn trận công thành
Súng bắn tan tành hàng loạt đồn canh
Nguyễn quân bắn trả rất mạnh
Súng ống hiện đại trên thành bắn ra
Thần công của Bồ Đào Nha
Uy lực thật là dũng mãnh vô biên
Quân Trịnh bị vỡ trận liền
Họ không thể tiến được thêm chút nào
Bộ binh hỗn chiến với nhau
Thuỷ quân bắt đầu nổ súng giao tranh
Máu đỏ loang khắp sông Gianh
Hai phe tranh giành từng nóc nhà dân
Sau khi tiến đánh nhiều lần
Quân Trịnh lùi dần về củng cố quân
Nguyễn Hữu Dật dụng ly gián
Tung tin có phản đánh vào Trịnh gia
Rằng là ở đất Bắc hà
Hiện giờ Trịnh Nhạc, Trịnh Gia mưu đồ
Trịnh Tráng nghe vậy lắm lo
Thanh Đô Vương vội phải cho quân về
Sau khi quân Trịnh rút đi
Luỹ Thầy tức thì gấp rút sửa sang
Chiến hào chằng chịt dọc ngang
Thần công hiện đại được mang lên thành
Trận địa pháo đã hình thành
Chuyên gia huấn luyện pháo binh lành nghề
Quân đội quy củ chỉnh tề
Thuỷ bộ thiện chiến không chê chỗ nào
Luỹ Trường Sa cũng đắp cao
Khó đội quân nào có thể tấn công
Vì nhu cầu súng thần công
Chúa rất trọng dụng người Bồ Đào Nha
Xưởng đúc súng được lập ra
Thuyền buôn họ đến xứ ta rất thường
Chúa cho phép dựng Giáo Đường
Bắt đầu có những giáo phường lập ra
Phục vụ người Tây xa nhà
Thánh lễ được tổ chức ra hàng tuần
Hội An chào đón lưu dân
Người Hoa họ đã dần dần sang đông
Hội Quán dựng cạnh mé sông
Những phố đèn lồng liên tiếp được xây
Nhất kinh kỳ, nhì nơi đây
Hội An từ đấy nổi danh như cồn
Chúa dựng phủ tại Phú Xuân
Cung điện bề thế nhiều phần xa hoa
Người Chăm tại xứ Khánh Hoà
Nhiều năm thù oán dân ta rất nhiều
Văn Phong lưu phủ Phú Yên
Cấu kết Chăm chúa chiếm nhiều đất đai
Quân Chăm vượt qua Luỹ Choại
Họ chiếm Đà Bài uy hiếp Hội An
Tình thế vào lúc nguy nan
Chúa Sãi và những quần thần rất lo
Quân Trịnh thường đánh bất ngờ
Lưỡng đầu thọ địch bây giờ tính sao
Để tránh quân Trịnh tiến vào
Sãi Vương ngọt ngào cúi nhận Sắc phong
Chúa Nguyễn sẽ ra Thăng Long
Để tỏ tấm lòng trung với vua Lê
Nhưng theo mật thám báo về
Quân Trịnh không hề dự tính tấn công
Mạn bắc xem như lo xong
Nguyễn Hữu Vinh phải vào trong ngăn thù
Chiến thuyền quân Nguyễn tiến vô
Cửa Thị Nại họ hét hò tấn công
Hai bên bắn súng thần công
Những ngọn lửa hồng nghi ngút bốc cao
Quân Nguyễn tấn công ào ào
Thuỷ bộ phối hợp đánh vào quân Chăm
Tên đạn bắn cứ ầm ầm
Voi chiến rầm rầm giày xéo lẫn nhau
Quân Chăm bị trận thua đau
Toàn bộ xuống tàu chạy đến Phú Yên
Văn Phong cũng trốn nhanh liền
Phản loạn đã được dẹp yên dễ dàng
Người Chăm phát triển Phan Rang
Cam Ranh hải cảng thuyền bè rất đông
Họ đã mua súng thần công
Hạm đội thuyền chiến bọc đồng tối tân
Người Bồ Đào Nha, Hà Lan
Người Hoa họ cũng đã sang buôn hàng
Xứ Chăm kinh tế vững vàng
Quân đội thuộc hàng tinh nhuệ chính quy
Chúa Sãi lo đến an nguy
Người Chăm quấy nhiễu biên thuỳ phía nam
Chúa gả con cho vua Chăm
Ngọc Khoa công nữ vào nam theo chồng
Hai nước đường xá được thông
Từ đó Chăm Việt đã không oán thù
Nhà Trịnh cũng chẳng có vừa
Trịnh Tráng tài giỏi đâu thua ai nào
Phương Tây cũng đã tìm vào
Giao thương buôn bán biết bao mặt hàng
Phố Hiến thành một thương cảng
Thương nhân dễ dàng thành lập hãng buôn
Người Hà Lan lui tới luôn
Người Hoa, người Nhật thuyền buôn sang đầy
Nhà truyền đạo cũng sang đây
Họ xin được phép để xây nhà thờ
Tuy nhiên Chúa chưa cho vô
Luật lệ nghiêm khắc không cho đạo vào
Phố Hiến kinh tế lên cao
Không có nơi nào bì được với đây
Nhất kinh kỳ, nhì chỗ này
Triều đình Lê- Trịnh càng ngày vang danh
Nhân lúc đàng trong tranh dành
Nguyên nhân bởi thế tử Anh chán chường
Trách Nguyễn Phúc Nguyên không thương
Phúc Anh tìm đường đến Trịnh cầu xin
Trịnh Tráng hay được nguồn tin
Quân đội được lệnh tiến vào trong nam
Thuỷ bộ kéo đi ầm ầm
Trịnh vào Nhật Lệ âm thầm dừng chân
Nguyễn Hữu Tiến, Nguyễn Hữu Dật
Hai tướng quân Nguyễn cũng gần đến nơi
Chờ đợi hơn chục ngày trời
Phúc Anh không chịu đáp lời Trịnh quân
Trịnh Tráng bực bội tinh thần
Nghĩ mình bị Nguyễn Phúc Anh lừa rồi
Không thấy nội ứng đến nơi
Quân Trịnh mệt mỏi rã rời cả ra
Bất ngờ quân Nguyễn đánh ra
Trịnh Tráng vất vả đương đầu các nơi
Quân Trịnh tan tác tơi bời
Trịnh Tráng tháo chạy khỏi nơi chiến trường
Chiến sỹ la liệt tử thương
Bại binh tìm đường rút khỏi miền nam
Nguyễn Phúc Liệt ở lại nam
Đất Bố Chính làm căn cứ tiền tiêu
Bảy ba tuổi cũng đã nhiều
Chúa Sãi mất để lại nhiều tiếc thương
Phúc Lan thay thế ngôi vương
Tên thường được gọi Thượng Vương đương thời
Phúc Lan chưa yên chỗ ngồi
Nguyễn Phúc Anh tới để đòi tranh ngôi
Anh em đánh đấm tơi bời
Phú Lan giết Phúc Anh rồi mới yên
Nguyễn Phúc Lan vừa mới lên
Chúa tiến đánh liền Bố Chính lấy oai
Nguyễn Đình Hùng làm nguyên soái
Quân Nguyễn tiến ra đàng ngoài
Thuỷ binh bí mật tiến ngoài biển vô
Nguyễn quân đánh úp bất ngờ
Tướng Trịnh Nguyễn Tịch chưa lo bố phòng
Nguyễn quân đánh mạnh vào trong
Quân Trịnh thất thế khó lòng mà ngăn
Nguyễn Đình Hùng đánh quá hăng
Quân Trịnh hốt hoảng thi nhau bỏ thành
Nguyễn Tịch tử trận trong thành
Nam Bố Chính thành đất của Nguyễn quân
Trịnh Tráng điều động đại quân
Tướng Nguyễn Khắc Liệt dẫn quân tiến vào
Quân Trịnh tiến công ào ào
Nguyễn Đình Hùng không thể nào mà ngăn
Phía Nguyễn tạm thời lui quân
Tướng Nguyễn Khắc Liệt lùi quân trở về
Nguyễn Hữu Dật hiến liên kế
Mục đích dùng để ly gián Trịnh quân
Rằng Nguyễn Khắc Liệt lui quân
Bởi vì đã nhận theo về Thượng Vương
Chuẩn bị nội ứng mở đường
Quân Nguyễn theo sự chỉ đường đánh ra
Trịnh Tráng nghe vậy điều tra
Ông nghĩ con rể phản ta thật rồi
Nguyễn Phúc Liệt bị chơi vơi
Nguyễn Phúc Lan dẫn quân tới đánh vào
Khắc Liệt lâm cảnh lao đao
Ông ta không biết cách nào mà xoay
Liệt viết thư cấp báo ngay
Trịnh Tráng vội vã điều ngay quân vào
Trịnh Kiều hành quân rất mau
Nhưng không phải để đối đầu Nguyễn quân
Trịnh Kiều đến quá bất thần
Khắc Liệt cứ tưởng là quân cứu mình
Nguyễn Khắc Liệt chưa kịp tính
Trịnh Kiều cho lính bắt liền giải đi
Khắc Liệt về đến kinh kỳ
Trịnh Tráng cho giết tức thì rất nhanh
Quân Nguyễn nhân dịp cướp thành
Châu bắc Bố Chính thuộc về Phúc Lan
Trịnh Tráng tức đến ứa gan
Thanh Đô Vương tiếp tục mang quân vào
Trịnh Tạc, Trịnh Lệ đi đầu
Tướng Minh, Trứ, Thọ cùng nhau mở đường
Quân Trịnh tràn mọi nẻo đường
Tướng Nguyễn vào thế vô phương đối đầu
Bùi Công Thắng bị chém đầu
Bắc Bố Chính lại rơi vào Trịnh quân
Quân Trịnh hăng hái tinh thần
Trịnh Tráng thống lĩnh đại quân tiến vào
Vua Lê cũng tiến phía sau
Tại Nhật Lệ, Trịnh hội nhau các đoàn
Quân Nguyễn đều bị đánh tan
Tuy nhiên khí hậu miền nam oi nồng
Quân Trịnh không chịu nổi nóng
Họ phải đành lòng rút lại trở ra
Sau khi trở lại Bắc hà
Chúa Trịnh nhờ vả đến người Hà Lan
Ông viết thư cho Hà Lan
Toàn quyền Đông Ấn nội dung nói rằng
Chúng tôi nhờ đến các ông
Một đội tàu chiến với đông lính tài
Các ông chiếm Quảng Nam ngay
Cả miền đất ấy sau này tôi trao
Các nguồn lợi tức thu vào
Chúng ta cam kết cùng nhau chia đều
Dựa theo bản ước đã nêu
Người Hà Lan đã bắt đầu thực thi
Hà Lan gây hấn tức thì
Nguyên nhân lấy cớ là vì như sau
Đông Ấn bị chìm hai tàu
Của cải trên tàu bị Nguyễn tịch thu
Lính tráng bị Nguyễn cầm tù
Công ty Đông Ấn có thù từ đây
Chúa Nguyễn bắt đóng cửa ngay
Cấm công ty này trên đất Hội An
Tình hình từ đó thêm căng
Đông Ấn chấp nhận giúp đàng ngoài quân
Hà Lan bắt đầu ra quân
Năm tàu chiến lớn chở quân rất nhiều
Ngoại giao bế tắc các chiều
Đông Ấn và Nguyễn lắm điều không thông
Phía Hà Lan rất nóng lòng
Họ gửi thư đến Đàng trong yêu cầu
Họ bắt Chúa thả người mau
Nếu không họ sẽ cho tàu tấn công
Ngoại giao xem như không xong
Người Hà Lan vòng xuống đánh Quy Nhơn
Đại bác bắn phá các đồn
Quân lính đổ bộ bắt hơn chục người
Họ đốt phá hết xong xuôi
Tàu chiến quay ngược ra ngoài Quảng Nam
Hà Lan lên Cù Lao Chàm
Nhưng phía Nguyễn đã âm thầm phục binh
Hà Lan bị chết trăm lính
Đoàn thuyền hành trình trở lại bắc phần
Phía Hà Lan giết nhiều dân
Con tin họ giết khoảng gần hai mươi
Hà Lan bị mất nhiều người
Họ liền cho người đến Trịnh cầu xin
Họ nhờ Trịnh Tráng phát binh
Tuy nhiên chúa Trịnh làm thinh lần này
Họ Trịnh cũng muốn thắng ngay
Nhưng tình thế này có vẻ khó ăn
Hà Lan huy động thêm quân
Năm tàu chiến lớn đến gần Thuận An
Hải tuần cấp báo lên quan
Phúc Tần huy động thuỷ quân chặn đầu
Năm mươi thuyền nối đuôi nhau
Hà Lan tàu chiến bị vào vòng vây
Thần công đồng loạt bắn ngay
Một trận hải chiến cả ngày diễn ra
Thuyền Nguyễn đánh sáp lá cà
Thuỷ binh tiếp cận thế là xông lên
Đánh nhau hỗn loạn trên thuyền
Hà Lan bị một chiến thuyền đắm ngay
Một chiếc nữa cũng không may
Nó chìm vì đụng phải ngay đá ngầm
Quân Nguyễn bắn súng ầm ầm
Hà Lan sợ lắm giương buồm rút ngay
Cả hạm đội đã tháo chạy
Quân Nguyễn chiến thắng trận này rất oai
Hà Lan không dám đánh lại
Chúa Nguyễn cũng phải khéo đường ngoại giao
Vì lo quân Trịnh đánh vào
Thượng Vương rất muốn dựa vào Tây phương
Ông muốn mở rộng thương trường
Thúc đẩy kinh tế thông thương nhiều hàng
Chúa luôn chú trọng Hội An
Vì thế xứ Quảng mở mang rất nhiều
Trịnh Tráng còn oán giận nhiều
Thanh Đô Vương lại tiếp điều quân đi
Lần này cũng giống mọi khi
Lê Văn Hiểu kéo quân đi Quảng Bình
Bộ binh đánh nam Bố Chính
Cửa Nhật Lệ đội thuỷ binh kéo vào
Nhờ dựa vào Luỹ Thầy cao
Tướng Trương Phúc Phấn anh hào kiên trung
Quân Nguyễn chống trả đến cùng
Quân Trịnh phải dừng không thể tiến thêm
Nguyễn Phúc Tần mang tiếp viện
Tướng Nguyễn Hữu tiến đánh vào ban đêm
Quân Trịnh rối loạn cả lên
Binh sỹ chạy hết tìm đường thoát thân
Lê Văn Hiểu bị bại trận
Quân Nguyễn truy kích đến gần sông Gianh
Lê Văn Hiểu kịp thoát nhanh
Quân Trịnh về bắc Quảng Bình hội nhau
Nguyễn Phúc Tần muốn tiến mau
Ý định thế tử muốn thâu Quảng Bình
Kế hoạch đánh bắc Bố Chính
Quân cơ chuẩn bị hành trình tấn công
Ai ngờ tin ở đàng trong
Chúa băng hà khiến cho lòng không vui
Phúc Tần phải dẫn quân lui
Thế tử kế vị lên ngôi tức thì
Hiền Vương là chúa uy nghi
Tài ba xuất chúng ai bì được hơn
Trịnh Tráng cũng phải lui quân
Tình hình hai phía có phần tạm yên.
Người Chăm quấy nhiễu Phú Yên
Tin về cấp báo Chúa Hiền được hay
Chúa huy động quân đến ngay
Hùng Lộc được phái cầm quân tiến vào
Sau nhiều ngày vượt núi cao
Hùng Lộc tiến xuống đánh vào quân Chăm
Người Chăm không đủ sức ngăn
Họ ra hàng Chúa và dâng đất về
Hùng Lộc tiếp quản tức thì
Chăm Việt biên thuỳ tại đất Phú Yên
Chân Lạp đấu đá triền miên
Anh em chém giết, họ hàng đánh nhau
Nặc Ông Chân có tài cao
Ông ta diệt hết người nào không theo
Ang Sur, An Tan không theo
Âm mưu lật đổ vương triều Nặc Ông
Bà Ngọc Vạn tỏ nỗi lòng
Khuyên Ang Sur với Ang Tan thế này
Rằng tìm đến Phúc Tần ngay
Chắc chúa sẽ giúp cho ngay ấy mà
Ang Sur, Ang Tan đi ra
Họ thỉnh cầu là xin chúa giúp binh
Chúa Hiền cho mượn quân binh
Tướng Nguyễn Phước Yến mang binh đi liền
Thành Mỗi Xuy, Phước Yến đến
Quân Nguyễn được lệnh tiến lên phá thành
Sau vài đợt súng giao tranh
Đại bác phá huỷ tan tành luỹ cao
Quân Nguyễn ùa hết cả vào
Nặc Ông Chân bị bắt vào tù xa
Quảng bình vua bị đày ra
Nhưng sau ông đã qua đời tại đây
Ang Sur lên quốc vương ngay
Đô tại Long Úc, ông xây quyền hành
An Tan đóng tại Sài thành
Chức phó vương đã được giành cho ông
Chân Lạp đã ổn định xong
Chúa Nguyễn tính chuyện tấn công Quảng Bình
Lần này quân Nguyễn động binh
Quân Nguyễn đánh bắc Bố Chính
Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Hữu Tiến tấn công
Quân Trịnh không kịp bố phòng
Phạm Tất Toàn phải tay không dâng thành
Hữu Tiến, Hữu Dật tiến nhanh
Hai tướng tiến đánh thẳng vào Hoành Sơn
Quân Trịnh rút khỏi Hoành Sơn
Tướng Lê Hữu Đức nhanh chân bỏ thành
Hà Trung bị đánh tan tành
Tướng Lê Văn Hiểu bỏ thành chạy luôn
Hai tướng Trịnh thu tàn quân
Họ chạy về đất Nghệ An giữ thành
Trịnh Tráng hay tin mất thành
Vương phái Trịnh Thượng vội hành quân ngay
Đức và Hiểu bị phạt ngay
Đức bị giáng chức xuống ngay tức thì
Trịnh Thượng kéo đại binh đi
Quân bộ thần tốc tiến về Kỳ Hoa
Thuỷ quân tiến đến Kỳ La
Hữu Tiến, Hữu Dật thế là rút đi
Trịnh Thượng vội bèn sinh nghi
Ông ta liền nghĩ đuổi theo sẽ phiền
Quân Trịnh đóng tại Lạc Xuyên
Hà Trung một nửa đóng liền kề nhau
Hữu Tiến, Hữu Dật cùng nhau
Họ thấy quân Trịnh đằng sau đã dừng
Hai tướng bàn bạc tấn công
Thuỷ quân đánh vòng lên hướng Kỳ La
Quân bộ tập kích Kỳ Hoa
Quân Trịnh sơ hở thế là thua ngay
Toàn quân phải buộc rút chạy
An Trường họ rút về ngay bảo toàn
Châu Nhai, Trịnh đóng thuỷ quân
Thế là bảy huyện Nghệ An không còn
Quân Nguyễn củng cố lại đồn
Trịnh Thượng bị giáng chức luôn phải về
Trịnh Tạc lại được phái đi
Quân Trịnh đã được tức thì bổ sung
Lực lượng trở lại rất đông
Nguyễn Hữu tiến biết khó lòng mà đương
Ông tạm cho quân lui xuống
Tiến giữ Hà Trung để chờ viện binh
Miền bắc nhà Mạc dấy binh
Trịnh Tạc lại phải kéo binh tiễu trừ
An Trường Đào Quang Nhiêu giữ
Khu Độc trấn thủ là Vũ Văn Thiêm
Thân Văn Quang, Mẫn Văn Liên
Hai người đến liền Tiếp Vũ đóng quân
Quân Nguyễn biết Trịnh rút quân
Nguyễn Hữu Tiến lại tiến quân đánh về
Bộ binh đội ngũ chỉnh tề
Thần công nổ súng bắn về Trịnh quân
Mẫn Văn Liên, Thân Văn Quang
Hai tướng nhà Trịnh vội vàng lui binh
Đào Quang Nhiêu tung viện binh
Lực lượng quân Trịnh hiệp đồng phản công
Hai phe dàn trận trên đồng
Quân Nguyễn lợi thế thần công rất nhiều
Quân Trịnh tuy hoả lực yếu
Nhưng họ thiện chiến đánh liều và hăng
Voi chiến tạo thế cân bằng
Trận chiến căng thẳng và nhiều thương vong
Nguyễn Hữu Dật luồn vào trong
Thuỷ quân đánh vòng vào Vũ Văn Thiêm
Văn Thiêm bị đánh bại liền
Khu Độc quân Nguyễn tiến vào chiếm ngay
Thuỷ bộ phối hợp bao vây
Đào Quang Nhiêu không trở tay cách nào
Nguyễn quân bắn pháo ào ào
An Trường tướng Trịnh lùi vào đóng quân
Trịnh Tráng hay tin thất trận
Trịnh Toàn cấp tốc hành quân tiến vào
Thạch Hà, Toàn tiến quân vào
Quân Trịnh phối hợp cùng nhau phản đòn
Quang Nhiêu được bổ sung quân
Nhiêu đến Đại Nại đóng quân canh phòng
Dương Hồ tiến lên Hương Bộc
Vũ Văn Thiêm vào chiếm cửa Châu Nhai
Tướng Nguyễn tấn công Châu Nhai
Thuyền chiến nối dài nổ súng bắn nhau
Nguyễn Cửu Kiều thắng trận đầu
Vũ Văn Thiêm lại thua đau lần này
Thuỷ quân Trịnh buộc rút ngay
Nguyễn Hữu Dật nhân dịp này vượt sông
Kiều, Dật phối hợp tấn công
Đại Nại, Nguyễn bắn thần công phá thành
Quân Trịnh tháo chạy rất nhanh
Đỗ Quang Nhiêu phải bỏ thành tạm lui
Hương Bộc, Nhiêu củng cố rồi
Sau đó Nhiêu ngồi chờ đợi viện binh
Nguyễn Hữu Tiến đến một mình
Quang Nhiêu liền dẫn tinh binh đón đầu
Hữu Tiến muốn diệt Nhiêu mau
Ông cho pháo bắn phủ đầu từ xa
Nhiêu tung đội tượng binh ra
Bộ binh vào giáp lá cà tràn lên
Cung nỏ tới tấp bắn tên
Xác lính hai phía chất lên như gò
Trịnh Toàn tiếp viện quân vô
Hữu Tiến thấy vậy liền cho quân lùi
Quân Trịnh truy đuổi gắt gao
Đến Đại Nại họ đánh vào Nguyễn quân
Nguyễn Cửu Kiều bị tử trận
Quân Nguyễn lùi dần trở lại Hà Trung
Trịnh Toàn tiến đánh Hà Trung
Tam Lộng Toàn bị vào vòng phục binh
Quân Trịnh bị vỡ đội hình
Trịnh Toàn buộc phải lùi binh quay về
An Trường, Toàn giữ địa thế
Trịnh Tráng bệnh nặng khó bề sống lâu
Trịnh Tạc có lắm mưu sâu
Toàn đang thế mạnh, trong đầu Tạc lo
Trịnh Căn được Tạc phái vô
Mục đích kềm lại uy to của Toàn
Trải qua một chặng hành quân
Trịnh Căn đã dẫn người vào Nghệ An
Căn cho hạ trại đóng quân
Chú cháu họ Trịnh tình thân bất hoà
Trịnh Tráng bệnh nặng băng hà
Trịnh Tạc kế vị nghiệp cha của mình
Nội bộ nhà Trịnh rối tinh
Trịnh Tạc muốn triệt thân binh của Toàn
Quân Nguyễn chiêu dụ Trịnh Toàn
Muốn Toàn tạo phản để theo Chúa Hiền
Nhưng Toàn đã chối từ liền
Thế nên quân Nguyễn bắt đầu rêu rao
Rằng Toàn ỷ thế tài cao
Y sẽ thống lĩnh quân vào Đông kinh
Trịnh Tạc chưa nắm tình hình
Tin đồn lan đến Đông kinh rất nhiều
Tạc đã lập tức xuống chiếu
Trịnh Căn được điều tiếp quản quân binh
Trịnh Toàn bị bắt về kinh
Tội giáng thình lình không chịu tang cha
Toàn bị bức tử tại nhà
Trịnh Căn thống lĩnh quân ra sa trường
Quân Trịnh tấn công khẩn trương
Căn muốn bình định chiến trường lập công
Hoàng Thể Giao, Trịnh Thế Công,
Lê Thì Hiến cùng vượt sông đánh thành
Quân Trịnh tiến rất là nhanh
Chẳng mà mấy chốc đến thành Thanh Chương
Quân Nguyễn phục các ngả đường
Tướng Tống Hữu Đại đón đường Trịnh quân
Quân Trịnh tiến đến rần rần
Họ không hề biết có quân đang chờ
Nguyễn quân xông ra bất ngờ
Các tướng của Trịnh bấy giờ mới lo
Quân Nguyễn bao vây nhiều giờ
Trịnh quân bị trận thua to phải lùi
Trịnh Căn biết được không vui
Quân Trịnh phải lùi về bắc sông Lam
Hai phe đối diện sông Lam
Lòng sông ngăn cách để làm đường ranh
Sau nhiều trận chiến tranh giành
Hai phe dùng cách đánh vào hậu phương
Quân Nguyễn ly gián đủ đường
Chủ yếu làm rối hậu phương kẻ thù
Quân Trịnh cũng chẳng chịu thua
Trịnh tung vàng bạc để mua lòng người
Hai bên tranh thủ ngược xuôi
Họ tìm kiếm người nội ứng bên trong
Cuộc chiến tình báo lòng vòng
Quân Trịnh nôn nóng dẹp yên chiến trường
Trịnh Căn củng cố hậu phương
Quân đội lên đường tái chiếm các nơi
Quân Nguyễn vì quá mệt mỏi
Chinh chiến nhiều rồi nên nản lòng quân
Trịnh Căn huy động đại quân
Quân Nguyễn đại bại nhiều lần bèn lui
Hoành Sơn đánh nhau trận cuối
Hai phe tơi bời chém giết lẫn nhau
Hữu Tiến, Hữu Dật oán nhau
Quân Nguyễn bắt đầu tan rã chia phe
Nguyễn thua nên phải rút về
Nhiều vùng đất về tay của Trịnh Căn
Trải qua chinh chiến nhiều năm
Quân Trịnh lại nắm Quảng Bình như xưa
Một năm ngơi nghỉ cũng vừa
Trịnh Tạc lôi kéo thêm vua Lê vào
Bố Chính Trịnh lại tiến vào
Trịnh Căn thống lĩnh dẫn đầu đại quân
Quân Trịnh di chuyển rần rần
Họ đã chiếm những vùng gần sông Gianh
Quân Nguyễn cố thủ trên thành
Nguyễn Hữu Dật lại hùng anh kiên cường
Trịnh cố tiến đánh nhiều đường
Nhưng mà lại bị tổn thương quá nhiều
Lương thực không có bao nhiêu
Nên họ không liều dám đánh nhau lâu
Trịnh Tạc lại rút về mau
Biết bao xương máu con người phí đi
Đánh mãi chẳng thu được gì
Họ Trịnh trở về lại đất Đông Kinh
Nhà Mạc còn đám tàn binh
Họ luôn liều lĩnh trả thù nhà Lê
Nhưng Mạc thiếu thốn nhiều bề
Lòng dân đã về theo hết vua Lê
Quân Trịnh rất là thanh thế
Trịnh Tạc tài nghệ dẹp yên Cao Bằng
Nhà Mạc sau đã dẹp xong
Trịnh Tạc lại kéo quân vào trong nam
Thuỷ quân do Trịnh Căn nắm
Lê Thì Hiến cầm quân bộ tiến vô
Luỹ Trấn Ninh đánh nhau to
Quân Nguyễn chống đỡ ngoan cường không lui
Nguyễn Hữu Dật quyết không lùi
Quân Trịnh đánh mãi xong rồi rút đi
Từ đây ngăn cách biên thuỳ
Sông Gianh là luỹ ngăn đôi hai miền
Mấy chục năm đánh triền miên
Trịnh – Nguyễn giới tuyến thế là đã phân
Biết bao thống khổ muôn dân
Nước Việt dần dần cũng đã mở mang
Chúa Nguyễn tiến về phương nam
Đại Việt cương thổ nhiều lần rộng ra.
Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2004
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét