HỖN ĐỘN

 

Xích lỗ ngỗ ngược tận

Vô luân thường oán hận

Đạo suy thiên hạ suy

Âm dương tán tận tàn

Tứ tiết loạn luân phiên

Càn khôn nghịch vô hướng

Nhân sinh lai khứ khổ

Cam tận tùng bức bách

Thiên địa bất dung tình

Ái ân luỵ thần kinh

Tâm can khai loạn lạc

Bình hoà vững nhân tâm

Tầm túc trú lai vãng

Kim suy thuỷ ư tàng

Mộc suy hỗ hoả vượng

Hỗn độn khứ trùng phùng

Lai tạo kiến xã tắc

Uỷ mỵ triệt anh hùng

Nữ nhi hoạ chi thuỷ

Thiên hạ hỗn hành khan

Xích lỗ ngỗ ngược tận

Đạo vô thường bất tận

Hỗn độn sinh thù hận

Sát sinh thủ bại vong

Xích lỗ ngỗ ngược tận

Luân hồi kiến canh tân

Hủ bại kỷ diệt thân

Đa dâm sinh bách bệnh

Xích lỗ ngỗ ngược tận

Vô vi sảng khoái thần.

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2018

QUY NHƠN THẤT THỦ

 

Tây Sơn vây hãm Quy Nhơn

Quân hơn năm vạn mấy năm công thành

Võ Tánh không chịu đầu hàng

Tướng Trần Quang Diệu khó khăn vô cùng

Lê Văn Duyệt báo cáo lên

Rằng quân chủ lực Tây Sơn đi rồi

Ta nhanh đánh Phú Xuân ngay

Thời cơ chỉ có lần này mà thôi

Chúa nghe thấy đó ý hay

Nguyễn Quân vượt biển bao vây kinh thành

Tây Sơn lực lượng mỏng manh

Quân Nguyễn liên tiếp cứ giành thắng to

Bùi Thị Xuân gửi tin ra

Rằng quân Chúa Nguyễn đã ra Huế rồi

Bây giờ chỉ có mình tôi

Ông nên lo liệu thử coi thế nào

Tướng Trần Quang Diệu ngẹn ngào

Quân ta giờ đã tiến vào Quy Nhơn

Thành vây cũng đã mấy năm

Từ đây ra Huế khó khăn vô cùng

Ông ta báo Võ Tánh rằng

Hãy mau gấp rút dâng thành hàng đi

Trăm họ không bị việc gì

Còn ông cũng được ta tha cho về

Võ Tánh nhận được lá thư

Ông dẫn quân đội đi ra đầu hàng

Tây Sơn vào chiếm Quy Nhơn

Nhưng Trần Quang Diệu lại buồn không vui

Than rằng đây chắc ý trời

Chúa ta chẳng lẽ hết thời rồi sao

Bây giờ biết tính thế nào

Thôi đành liều mạng ra mau kinh thành

Tây Sơn vượt núi băng rừng

Đi vòng đường tắt để mong kịp thời

Quân đi ngót mấy tháng trời

Đến khi ra Huế tả tơi muôn phần

Nguyễn Quân truy đuổi rần rần

Tây Sơn phải chạy mà không đương đầu

Vua Quang Toản rất buồn đau

Cơ nghiệp không biết hồi sau thế nào

Vua tôi cố nén thương đau

Ngày đêm ra bắc xong vào Thăng Long

Tây Sơn quân sĩ nản lòng

Rất nhiều tướng giỏi ra hàng Nguyễn Quân

Một thời oanh liệt không còn

Phải chăng vận khí Tây Sơn hết rồi

Giang Sơn lại cuộc đổi ngôi

Đại Nam nhất thống đất trời nước nam.

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2005

THÁM MÃ

 

Muôn tâu, trình với Quan Gia

Đại quân Nguyên mới vừa qua Nội Bàng

Thống lĩnh là tướng Thoát Hoan

Thêm Toa Đô ở phương nam kéo về

Đây là hướng chúng sẽ đi

Tất cả các cánh đều về Thăng Long

Số quân giặc rất là đông

Hơn ba mươi vạn chưa gồm thủy binh

Giặc nhiều đại tướng tài tình

Có cả người Tống viễn chinh lần này

Theo như tình báo cho hay

Thuyền lương của giặc đang ngoài Hạ Long

Chúng đi qua lối Vân Đồn

Tướng Trương Văn Hổ dẫn quân đi đầu

Chi Lăng cho đến Lộc Châu

Tất cả cửa ải bắt đầu giao tranh

Quân ta đã bỏ nhiều thành

Nên giặc đang tiến rất nhanh mỗi ngày

Nếu như không cản được ngay

Chỉ còn một cách bỏ thành Thăng Long

Thực thi vườn trống nhà không

Cho dân lánh nạn vào trong núi rừng

Chờ khi quân giặc cạn lương

Chúng ta phản kích chặn đường rút lui

Bây giờ đành phải vậy thôi

Nếu chần chừ sẽ mất thời cơ ngay.

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2003

ANH HÙNG QUẬT KHỞI

 

Lòng dân như đợt sóng triều

Ông Nguyễn Duy Hiệu là người Quảng Nam

Nghe lời hiệu triệu vua ban

Ông cùng nghĩa sỹ diệt gian, trừ tà

Trần Văn Dư, Nguyễn Tiểu La

Cùng Phan Bá Phiến hội thề đánh Tây

Đồn luỹ được tiến hành xây

Nghĩa binh quy tụ một ngày một đông

Nguyện rằng trung nghĩa một lòng

Dù cho nguy hiểm, khó khăn không nề

Thành La Qua, nghĩa quân về

Tuần phủ Nguyễn Ngoạn chạy đi cứu mình

Bố chính quan Bùi Tiến Tiên

Nghe nghĩa quân đến cũng chuồn đi ngay

Nghĩa quân tiêu diệt thẳng tay

Những kẻ hèn nhát theo Tây phản nòi

Triều đình và Pháp trả lời

Quan binh tiến tới hiệp đồng tấn công

Tướng Schants có lực lượng đông

Bọn chúng phối hợp nhiều vòng bao vây

Không đương đàu nổi súng Tây

Nghĩa quân bỏ chạy, mất đi nhiều đồn

Giặc Tây bố ráp dập dồn

Tình hình nguy khốn, nghĩa quân cứ lùi

Trần Văn Dư bèn rút lui

Ông bàn kế hoạch tạm thời giải binh

Trốn tránh quan quân triều đình

Chờ đợi xem xét tình hình về sau

Nguyễn Duy Hiệu ra đứng đầu

Văn Dư có ý muốn vào gặp vua

Vì ông trước là thầy vua

Ông muốn xin với nhà vua vài điều

Tuy nhiên ông chưa vào triều

Quảng Nam tổng đốc đã điều tra ra

Châu Đình Kế bắt Văn Dư

Kế muốn dùng đó để mà lập công

Kế tìm cách dụ hàng ông

Kế rằng người Pháp tấn công kinh thành

Quan binh bị đánh tan tành

Không ai đủ sức đấu tranh bây giờ

Sao ông không lo làm thơ

Bày đặt nổi loạn giở trò mà chi

Tôi khuyên ông hàng Tây đi

Ông muốn cái gì họ cũng chiều ngay

Văn Dư rằng bọn giặc Tây

Chúng đang giày xéo đất này ngày đêm

Anh hùng khắp xứ nổi lên

Không ai chịu sống ươn hèn như mi

Muốn giết ta thì giết đi

Hàng Tây làm gì để nhục cháu con

Kế rằng người sống phải khôn

Mạng không giữ được thì còn mong chi

Chúng ta chống Tây bằng gì

Bọn họ vũ khí thật là tối tân

Nhẫn nhục để giữ bản thân

Sau này có lúc cháu con trả thù

Ông đừng trung quá hoá ngu

Triều đình còn bị đánh thua kia kìa

Dư rằng khỏi nói làm chi

Chúng ta khác chí không đi chung đường

Ông đã bán đứng quê hương

Tôi không thích sống chung phường tay sai

Vậy là Kế quyết ra tay

Kế mượn quân Pháp giết ngay anh hùng

Nguyễn Duy Hiệu về Kế Sơn

Ông chỉnh đốn lại nghĩa quân dần dần

Tân Tỉnh Trung Lộc bản doanh

Nghĩa quân lớn mạnh bắt đầu tìm Tây

Đường xe lửa Pháp định xây

Đèo Hải Vân có lính Tây thăm dò

Duy Hiệu tiến đến đánh vô

Tây chết hết số công binh mở đường

Bãi Chài rồi lại Cẩm Muồng

Nghĩa quân mai phục các đường đánh ra

Lính Tây cùng lính triều ca

Bỏ xác la liệt đầy ra cánh đồng

Trung Kỳ khâm sứ phản công

Hector cho lính rất đông đánh vào

Triều đình cử Nguyễn Thân theo

Hai cánh quân lớn bắt đầu xông lên

Tân Tỉnh Trung Lộc nát tan

Gò May bị phá tan hoang không còn

Nghĩa quân tháo chạy khỏi đồn

Duy Hiệu, Bá Phiến hết lòng phá vây

Cửa An Hoà dừng vài ngày

Sau đó họ chạy trở về Phước Sơn

Nguyễn Thân lại kéo quân lên

Thế cùng lực kiệt, nghĩa quân suy tàn

Vì muốn cứu mạng ba quân

Phan Bá Phiến phải tự thân huỷ mình

Duy Hiệu từ giã nghĩa binh

Ông về thăm viếng mẹ mình vài hôm

Sau đó ông tự đeo gông

Một mình đến gặp Nguyễn Thân nộp mình

Ông bị giải về triều đình

Chính quyền dự tính khuyên ông đầu hàng

Nhưng Hiệu khí tiết hiên ngang

Nên Viện Cơ Mật vội vàng giết ngay

Nguyễn Thân đàn áp thẳng tay

Nghĩa sỹ bị giết mỗi ngày một đông

Pháp khen và đã thưởng công

Bội Tinh Bắc Đẩu huân chương sáng ngời

Vua Đồng Khánh khen hết lời

Nguyễn Thân được thưởng vàng thoi, lụa là

Hàm Thượng thư về ông ta

Nghĩa Định Tiễu phủ sứ là chức danh.

Đồng thời có một hùng anh

Nguyễn Xuân Ôn vốn trung thành với vua

Sau khi thất thủ kinh đô

Xuân Ôn cũng đã phất cờ dấy binh

Nghệ An là tổng hành dinh

Ông cho quân lính dựng thành Đồng Thông

Buổi đầu, nghĩa sỹ theo đông

Xuân Ôn anh dũng luôn xông đi đầu

Quân Pháp lắm trận thua đau

Nghĩa quân đã đánh chiếm vào vài nơi

Pháp thiệt hại một số người

Cho nên tức tối bắt đầu phản công

Pháp bỏ ra ít vàng ròng

Chúng đi dụ dỗ lấy lòng nghĩa quân

Những ai sống chỉ vì thân

Họ liền bán đứng anh em của mình

Cộng thêm lính của triều đình

Trà trộn vào đám nghĩa binh thăm dò

Vì thế nghĩa quân thua to

Pháp được chỉ điểm đánh vô đại đồn

Trận Đồng Nhân Pháp mạnh hơn

Chúng đánh dồn dập, nghĩa quân tơi bời

Nguyễn Xuân Ôn chạy tháo lui

Vết thương đầy hết trên người thảm thương

Trận Xóm Bố, ông cùng đường

Tính là tự sát thế nhưng không thành

Giặc bắt ông về kinh thành

Pháp đi bố ráp nghĩa binh mỗi ngày

Quê hương tràn ngập giặc Tây

Gia đình ly tán, đắng cay ngút trời

Nguyễn Xuân Ôn bị bắt rồi

Khởi nghĩa vì đã hết người cầm quân

Thế nên tan rã dần dần

Nước Nam uất ức dâng tràn nước sông.

Tác giả Nguyễn Duy Sắc 2005

THÀNH HÀ NỘI THẤT THỦ

Dân Nam Kỳ rất đau lòng

Triều đình bất lực nên không làm gì

Nguyễn Trung Trực đã chết đi

Nhưng mà sỹ khí vẫn còn âm vang

“ Khi nào hết cỏ nước Nam

Người Nam khi ấy không còn đánh Tây”

Lời nguyền theo gió xa bay

Anh hùng nổi dậy khắp nơi đánh đồn

Pháp đàn áp dã man hơn

Càng làm tăng sự oán hờn nhiều thêm

Pháp bình định cả miền nam

Bắt ép người Việt vào làm tay sai

Nam Kỳ thuộc địa từ đây

Kiến trúc kiểu Pháp được xây từ từ

Sài Gòn được vẽ quy mô

Pháp xây thành phố này làm trung tâm

Nho sỹ ta rất hờn căm

Bởi thực dân Pháp phá đi đình, chùa

Pháp dựng lên nhiều nhà thờ

Vũ trang hỗ trợ Giáo dân hết lòng

Pháp trả lại đất Nam Vang

Vua Miên trở lại ngai vàng lên ngôi

Đại Nam cương thổ mất rồi

Người Nam sống cảnh tôi đòi vong nô

Pháp bắt dân Việt nộp tô

Thuế đủ các loại đóng cho chính quyền

Quy hoạch nhiều khu đồn điền

Người Việt phải đến để làm cu ly

Phong tục bị mất dần đi

Truyền thống cũng chẳng còn gì như xưa

Pháp cứ cướp bóc say sưa

Nam Kỳ thống đốc hơn vua nước mình

Sướng đời bọn lính viễn chinh

Rượu ngon, gái đẹp chúng giành ăn chơi

Nước Nam rối rắm tơi bời

Triều đình chỉ biết có ngồi than van

Ổn định toàn cõi miền nam

Thực dân Pháp muốn cướp thêm Bắc Kỳ

Bọn chúng kiếm cớ tức thì

Rằng thương gia bị Triều đình cấm quan

Buôn bán đã gặp khó khăn

Ảnh hưởng kinh tế cho dân Pháp kiều

Thế nên Pháp đã dở chiêu

Quân đội bí mất được điều ra ngay

Soái Phủ Nam Kỳ ra tay

Francis Garnier lên ngay hành trình

Bọn chúng bắt ta giải trình

Về việc phía mình ngăn cản thương nhân

Dupuis có sẵn lòng gian

Hắn đã do thám quân ta tỏ tường

Đúng là một kẻ gian thương

Bọn chúng câu kết kiếm đường đánh ta

Nhưng vì căn cứ ở xa

Cho nên bọn chúng giả vờ ngoại giao

Trước mặt nói chuyện ngọt ngào

Rằng là thương thảo vấn đề bán buôn

Dupuis thông thạo nhiều đường

Hắn vẽ ra hết phố phường, nhà dân

Những chỗ triều đình đóng quân

Địa hình Bắc bộ được lên bản đồ

Quân ta vẫn chẳng nghi ngờ

Pháp đưa yêu sách bắt ta thi hành

Nguyễn Tri Phương phải điều đình

Ông đích thân mình đến gặp Garnier

Sau nhiều tranh cãi hai phe

Phía Pháp ra vẻ bề trên bảo rằng

Thương nhân Pháp đến làm ăn

Nhưng họ lại gặp khó khăn đủ đường

Loạn đảng quấy phá nhiễu nhương

Bản chức lên đường ra dẹp loạn thôi

Hai nước giờ thông thương rồi

Buôn bán có lợi cho đôi bên mà

Chúng muốn ép Triều đình ta

Hỗ trợ cho những thương gia Pháp Kiều

Nhưng Triều đình quyết không chiều

Lệnh truyền trục xuất bọn điêu dân này

Pháp Việt cần thương thuyết ngay

Vấn đề buôn bán của hai chính quyền

Tình hình vì thế căng lên

Garnier quyết định gọi thêm chiến thuyền

Chúng đưa tối hậu thư lên

Yêu cầu Tổng đốc giao liền thành ngay

Chúng chuẩn bị súng ống đầy

Tàu chiến đã đến chờ ngày tấn công

Lực lượng của Pháp không đông

Nhưng chúng bí mật ẩn trong dân thường

Một số toán lính Lê Dương

Việt gian dẫn lối, đưa đường ranh ma

Nguyễn Tri Phương quá thật thà

Ông chủ quan là Pháp chẳng ra tay

Tình báo Việt không hề hay

Pháp đến Hà Nội không ai thể ngờ

Tàu nhỏ chở lính Pháp vô

Bọn chúng lẳng lặng lên bờ ém quân

Ta vẫn chưa chịu điều quân

Nguyễn Tri Phương đã có phần chủ quan

Pháp chỉ có hai trăm quân

Trong khi quân Việt sáu ngàn tinh binh

Pháp áp sát bất thình lình

Bọn chúng cho lính từ xa bắn vào

Sau đó chúng đến sát hào

Lính Pháp vượt cầu, phá cửa thành ngay

Quân Việt không kịp trở tay

Vì Pháp đã ở dưới ngay chân thành

Bọn chúng đột nhập quá nhanh

Thế trận quân Việt tình hình khó ra

Nguyễn Tri Phương dẫn quân ra

Ông cùng phò mã Nguyễn Lâm thủ thành

Tàu Pháp nã đạn phá thành

Quân Nam nghe nổ thất kinh tinh thần

Súng Pháp bắn đạn ầm ầm

Hà Nội tan nát, nhân dân hoảng hồn

Chúng ta chưa kịp ra quân

Pháp đã đánh chiếm cửa nam mất rồi

Nguyễn Lâm chiến đấu ngược xuôi

Ông bị trúng đạn gục nơi chân thành

Pháp xông thẳng đến chiếm thành

Quân Việt trong thành buông súng chạy đi

Pháp bắt Nguyễn Tri Phương đi

Chúng khuyên ông hãy theo về thực dân

Nhưng ông kiên quyết tinh thần

Trung thành với nước, không làm Việt gian

Hà Nội văn hiến ngàn năm

Nay phải chịu nằm dưới gót thực dân

Thê Húc buồn nhớ xa xăm

Tháp rùa hoài niệm tháng năm huy hoàng

Pháp vào bắn phá tan hoang

Còn gì một thuở son vàng Thăng Long

Sỹ phu đất bắc đau lòng

Biết bao nước mắt buồn trông xa vời

Hà Nội bị chiếm mất rồi

Các tỉnh lân cận, lòng người ngổn ngang

Pháp chiếm một cách nhẹ nhàng

Chỉ trong nửa tháng, Bắc Kỳ lung lay

Triều đình ta biết chuyện này

Vua phái sứ giả trình bày thiệt hơn

Ta yêu cầu Pháp rút quân

Trả lại Hà Nội cho quân Nam triều

Nhưng Pháp đâu có biết điều

Chúng đã lấn chiếm thêm nhiều đất đai

Quân triều đình thua chạy dài

Bắc Kỳ mất hết vào tay kẻ thù

Triều đình không thể nào lo

Nhân dân khởi nghĩa tự lo cho mình

Lưu Vĩnh Phúc đã dẫn binh

Ông là thủ lĩnh Cờ Đen Hoa kiều

Pháp mải đánh quân Nam triều

Vĩnh Phúc mai phục giết nhiều lính Tây

Tướng Phúc làm chủ Sơn Tây

Ông đến Cầu Giấy tấn công vài đồn

Pháp thiệt hại một số quân

Francis Garnier buộc dẫn quân trả đòn

Ai ngờ Vĩnh Phúc tài hơn

Ông ta dụ Pháp vào vòng phục binh

Cờ đen đánh bất thình lình

Garnier trúng đạn đầy mình, chết ngay

Phía Pháp nhận được tin này

Cho rằng đại uý Garnier tự làm

Chính phủ không có dụng tâm

Thế nên Pháp sẽ rút quân trở về

Pháp trao trả lại Bắc Kỳ

Tạm thời mọi chuyện lắng đi dần dần

Nhưng mà mâu thuẫn trong dân

Những ai thân Pháp dần dần bị truy

Không phân biệt tôn giáo gì

Liên hệ với Pháp tức thì chết ngay

Triều đình buộc phải ra tay

Quan quân ổn định chuyện này vài năm

Triều đình củng cố lòng dân

Hoàng Diệu trấn thủ Hà thành vừa ra

Pháp lại có ý đánh ta

Nên chúng chuẩn bị rất là đông quân

Vũ khí vận chuyển dần dần

Lính tráng tinh nhuệ đã lên chiến thuyền

Henri Rivière được giao quyền

Ông ta thẳng tiến Bắc Kỳ rất nhanh

Hay tin phía Pháp động binh

Phía ta theo dõi tình hình gắt gao

Các trấn đắp luỹ, đào hào

Vũ khí chuẩn bị đánh nhau sẵn sàng

Henri Rivière rất ngênh ngang

Lão gửi một lá thư sang phía mình

Rằng quan trấn thủ Hà Ninh

Và những quan lại Triều đình của ta

Khiêu khích nên Pháp mới ra

Do đó muốn tốt thì ta nên hàng

Hoàn Diệu không nói không rằng

Thực ra ông biết dã tâm Pháp rồi

Đánh thi cứ đánh đi thôi

Lắm chuyện ăn nói lôi thôi làm gì

Triều đình chưa rõ chuyện chi

Nên quân khắp xứ Bắc Kỳ áng binh

Hà Nội đơn độc một mình

Hoàng Diệu phải cố gồng mình lo toan

Quân Pháp đánh chiếm cửa Nam

Chúng dùng tàu chiến bắn tan tường thành

Quân ta bỏ chạy khỏi thành

Vì thần công Pháp bắn nhanh kinh hồn

Pháp phá huỷ hết các đồn

Hoàng Diệu chống đỡ trong cơn sức tàn

Ông đến Võ Miếu thở than

Rằng chắc vận nước mình tàn đến nơi

Phải chăng có phải ý trời

Hay là do bởi lòng người ly tan

Ông dùng một dải lụa vàng

Tự sát một cách hiên ngang với thành

Pháp vào phá sạch sành sanh

Hoàng cung, thái miếu đều thành đống tro

Chúng đặt mìn phá hết chùa

Thăng Long văn hiến ngày xưa tan tành

Còn đâu bóng dáng hùng anh

Còn đâu một thuở đô thành xa hoa

Còn đâu Đại Việt tinh hoa

Chỉ thấy ngọn sóng Hồng Hà than van

Vì đâu non nước điêu tàn

Tất cả vì lũ thực dân bạo cuồng.

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2005

KINH THÀNH THẤT THỦ

 

Triều đình bí lối cùng đường

Hà Nội bị chiếm, phố phường ra tro

Vua Dục Đức không biết lo

Hai phe chủ chiến, chủ hoà tranh nhau

Nguyễn Văn Tường lắm mưu sâu

Ông Tôn Thất Thuyết đứng đầu ba quân

Hai ông muốn đuổi thực dân

Họ đã kêu gọi trung thần về phe

Đức vua đứng giữa im re

Thuyết, Tường lập kế phế đi thay người

Vua Hiệp Hoà lên nối ngôi

Triều đình trăm sự rối bời cả ra

Đại Nam hoàng đế Hiệp Hoà

Đối diện những mối bất hoà rất nguy

Nam triều mỗi lúc một suy

Quan lại phần lớn sống vì bản thân

Tôn Thất Thuyết là trung thần

Ông luôn muốn đánh thực dân hết lòng

Nhưng vua lại giáng chức ông

Bởi nhiều hoà ước ông không đồng tình

Thuyết liền đảo chính triều đình

Ông dẫn quân lính vào triều bắt vua

Những người thân Pháp từ xưa

Thuyết trừ khử hết không chừa một ai

Hoàng đế Kiến Phúc được thay

Binh quyền về hết vào tay Thuyết, Tường

Vua không đủ sức đảm đương

Mệnh yểu nên mới nửa đường ra đi

Thuyết lại dựng vua Hàm Nghi

Ông lo phòng thủ kinh kỳ kỹ hơn

Bắc Kỳ bị Pháp chiếm luôn

Triều đình đã hết chủ trương để đòi

Nội bộ ta lủng củng rồi

Chủ hoà, chủ chiến luôn lời cãi nhau

Chủ chiến không chịu cúi đầu

Chủ hoà thì muốn ngoại giao nhún nhường

Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Văn Tường

Hai ông chủ chiến tìm đường đánh Tây

Chủ hoà bàn việc hàng Tây

Mong muốn được sống những ngày ấm no

Trần Tiến Thành, Nguyễn Hữu Độ

Ngoài ra còn có một vài Hoàng thân,...

Họ luôn bàn chuyện lui quân

Hoà hoãn với Pháp để nhàn tấm thân

Nhưng phe chủ chiến cầm quân

Binh quyền họ nắm ở trong tay mình

Thuyết, Tường tổ chức kháng binh

Hai ông cho lính diệt phe thủ hoà

Củng cố sức mạnh quân ta

Cả hai quyết đuổi Pháp ra nước mình

Họ bố trí lại quân binh

Bắc Kỳ nhiều tỉnh bắt đầu đứng lên

Quan Khâm sai Hoàng Kế Viêm

Ông tổ chức lại quân miền Sơn Tây

Trương Quang Đản dựng pháo đài

Đản đi chiếm lại một phần Bắc Ninh

Tạ Hiện củng cố đội hình

Hiện đánh Nam Định diệt vài đồn Tây

Phạm Vũ Mẫn cũng ra ngay

Ông Nguyễn Thiện Thuật ngày ngày chuyển quân

Bắc Kỳ kháng chiến toàn dân

Quân Pháp đối phó có phần khó ra

Nhưng vũ khí Pháp hơn ta

Do đó hầu hết quân ta phải lùi

Nguyễn Văn Tường chạy tới lui

Ông khéo léo nói những lời dễ nghe

Để lắng dịu tình hình đi

Mục đích chuẩn bị chiến tranh lâu dài

Pháp làm bộ ngưng vài ngày

Sau đó chúng lại ra tay giở trò

Từ Bắc Kỳ, chúng kéo vô

Pháp vào thành Huế hét hò trách ta

Rằng triều đình của nước ta

Hàm Nghi hoàng đế khi mà lên ngôi

Chưa hề xin phép một lời

Khâm sứ Rheinart, hắn đòi vào cung

Phía ta cố gắng nhún nhường

Pháp đi rảo khắp các đường ngênh ngang

Đồn Mang Cá, Pháp kéo sang

Chúng vào chiếm đóng để làm đồn binh

Vua ta chấp nhận cúi mình

Pháp vào đứng trước triều đình phong vương

Xong xuôi, chúng lại lên đường

Pháp đi dẹp những chiến trường lẻ loi

Tôn Thất Thuyết hận trong người

Ông kêu gọi hết những ai trung thành

Kế hoạch được vạch ra nhanh

Căn cứ Tân Sở tiến hành dựng xây

Quân lương được chuyển đến đây

Súng đạn cũng được mỗi ngày kéo lên

Quân Nam huấn luyện ngày đêm

Tân Sở mỗi lúc có thêm đông người

Quân Phấn Nghĩa được ra đời

Tướng Trần Xuân Soạn là người chỉ huy

Tân Sở thành một thành trì

Là nơi căn cứ cứu nguy kinh thành

Từ sau hoà ước Pháp- Thanh

Quân ta mất đất, mất thành khắp nơi

Bắc Kỳ đã mất sạch rồi

Pháp có kế hoạch đánh nơi kinh thành

Bọn chúng huy động rất nhanh

Một ngàn binh lính và người đánh thuê

Từ Bắc Kỳ chúng tiến về

Chúng đưa yêu sách hét hò thị uy

Rằng vua giao nộp kinh kỳ

Chấp nhận bảo hộ thế thì mới yên

Triều đình rối nhặng cả lên

Pháp yêu cầu Thuyết phải ra điều đình

Nhưng Thuyết đã nắm tình hình

Ông liền cáo bệnh ở nhà không đi

Phạm Thận Duật và Tường đi

Tường gặp tướng De Courcy trình bày

De Courcy lên mặt ngay

Rằng sao vua của các ngài không ra

Các ngài khinh khi chúng ta

Người Pháp đến Việt chính là mở mang

Pháp cho ông ấy ngai vàng

Vậy mà ông ấy không màng đến ta

Hãy mở Ngọ Môn đón ta

Nếu không quân của chúng ta đánh vào

Lúc đó đừng trách tại sao

Các ông chớ có kêu gào van xin

Nguyễn Văn Tường bèn nín thinh

Tường cố gắng nhịn để qua chuyện này

Ông báo Tôn Thất Thuyết hay

Rằng ta chắc phải ra tay trước rồi

Bọn chúng hạch sách với tôi

Bắt vua phải tới chào mừng mời vô

Tình hình là rất gay go

Ông xem sét kỹ tính cho chu toàn

Thuyết nghe xong rất ứa gan

Thuyết rằng chúng định làm càn gì đây

Chúng dám khinh miệt xứ này

Nước nam có luật xưa nay rõ ràng

Bọn mi thật quá ngang tàng

Chúng ta không thể dễ dàng khoanh tay

Thuyết truyền Trần Xuân Soạn hay

Soạn huy động lính vào ngay trong ngày

Tháng năm vào đêm hai hai

Năm là Ất Dậu, uất đầy Hương Giang

Quân ta bí mật nhẹ nhàng

Tướng Soạn điều lính trong thành khẩn trương

Quân ta chặn các ngả đường

Cổng thành đóng lại, súng giương sẵn sàng

Tôn Thất Lê vượt Hương Giang

Thuỷ sư Hiệp Lý cũng đang tiến vào

Thuyết cùng với Soạn gặp nhau

Hai người chuẩn bị đánh vào các nơi

Bố trí tất cả xong rồi

Thuyết bắn pháo lệnh cho người xông lên

Đại bác ta nổ vang rền

Pháp trong Mang Cá nhiều tên tiêu đời

Toà Khâm Sứ cháy khắp nơi

Quân Pháp tạm thời chịu ít thương vong

Quân Nam ra sức tấn công

Chủ yếu ta có số đông hét hò

Thần công không bắn được xa

Nên đồn Mang Cá chẳng hư hại nhiều

Pháp không thiệt hại bao nhiêu

Chúng đang dự liệu đánh ra trả đòn

Tạm thời chúng thủ bên trong

Chờ khi trời sáng phản công lại mình

Quân ta đánh đến bình minh

Nhưng chưa làm chủ tình hình các nơi

Pháp phản công lại liên hồi

Hoả lực chúng mạnh đẩy lùi quân ta

Các tướng mình cố xông pha

Nhưng tình thế khó nhiều ra hết rồi

Binh sỹ chạy ngược chạy xuôi

Giặc đã chiếm hết các nơi trong thành

Nguyễn Văn Tường vào Hoàng Thành

Hồ Văn Hiển cũng đến nhanh tức thì

Hai người hộ giá vua đi

Hoàng gia tất cả tiến về cửa nam

Đức Từ Dũ dặn Tường rằng

Ông lo thu xếp hoà đàm với Tây

Tường rằng: Thái hậu đi ngay

Quân Pháp chúng đến nơi này là nguy

Thế là Hoàng gia rút đi

Tướng Tôn Thất Thuyết cũng đi theo đoàn

Ông còn có đúng trăm quân

Kinh thành thất thủ, nhân dân khổ sầu

Nước non bi đát thương đau

Hương Giang thơ mộng nhuộm màu máu tươi

Pháp cướp phá khắp mọi nơi

Hãm hiếp, tàn sát không người nào tha

Xác người đầy rẫy cả ra

Pháp cướp ngân khố, ngọc ngà, trân châu

Bạc vàng chúng chuyển xuống tàu

Chúng vét sạch hết không đâu chúng chừa

Chúng ngồi lên cả ngai vua

Bắt nhiều cung nữ làm trò qua đêm

Còn đâu Cương Thổ Đại Nam

Còn đâu ngôi báu bao năm trị vì

Trấn Bình Đài mất quốc kỳ

Ngọ Môn thành lối giặc đi mỗi ngày

Hương Giang chan chứa đắng cay

Nước sông ghi nhớ hận này muôn thu.

Tác giả Nguyễn Duy Sắc 2005

BÃO LỬA ĐÊM GIÁNG SINH

Giáng sinh trời lực lửa

Câu kinh buồn thê lương

Bầu trời đầy chim sắt

Chúng tàn sát thảm thương

Anh ngồi trong miệng hố

Em chui vào boong ke

Tiếng nổ rền rung chuyển

Đất đá tan thành tro

Người cháy đen như than

Người tan thành từng mảnh

Người bị gạch vữa vùi

Chỉ toàn nghe tiếng khóc

Cả một bầy chim sắt

Chúng tranh nhau con mồi

Chúng hăng máu sục sôi

Chúng điên cuồng giết chóc

Nhân loại trong tiếng khóc

Đêm Giáng Sinh não nề

Anh nhớ em tràn trề

Ta đôi bờ chia cắt

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2005

TRĂNG MIỀN BIÊN ẢI

Trăng soi ngàn dặm sơn khê

Tiền đồn vắng vẻ, bộn bề nỗi lo

Giặc Nguyên liên tục thăm dò

Thông tin tình báo dùng cho chiến trường

Thư này gửi đến người thương

Tâm tư người chốn sa trường hiểm nguy

Rằng từ ngày biệt người đi

Lòng ta luôn mãi nhớ về quê hương

Giặc đang xâm nhập biên cương

Vó câu rầm rập trên đường hành quân

Nhiều người nao núng tinh thần

Bởi vì quân giặc hung hăng vô cùng

Ta lo em ở hậu phương

Những khi trăng nhạt, đêm trường cô đơn

Những khi giấc ngủ chập chờn

Những khi con khóc trong cơn đói lòng

Khiến cho ngày nhớ đêm mong

Khiến cho nước mắt tuôn dòng mỗi đêm

Nữ nhi lòng dạ yếu mềm

Đơn thân giữa lúc lửa binh thế này

Mong người hãy hiểu ta đây

Đời trai binh nghiệp tháng ngày gió sương

Kiên trung, gan góc, can trường

Trung Thành bảo vệ quê hương, giống nòi

Đêm nay đồn vắng trăng soi

Ta xin nhắn nhủ đôi lời đến ai

Rằng là chinh chiến chắc dài

Mong người cố đợi đến ngày thành công

Giữ gìn nghĩa vợ tình chồng

Chăm lo dạy dỗ các con nên người

Mẹ cha tuổi đã cao rồi

Em nên an ủi tháng ngày quạnh hiu

Đừng mà lo nghĩ chi nhiều

Bởi cơn quốc biến ai đều cũng lo

Nhà ta cũng giống người ta

Cả nước đều vậy, ta là gì đâu

Mong em đừng quá u sầu

Lo nghĩ nhiều khiến ốm đau thì phiền

Ai mà chẳng muốn bình yên

Ai cũng mong cạnh vợ hiền con thơ

Thế nhưng tình cảnh bây giờ

Tương lai còn rất mịt mờ xa xăm

Thôi thì cũng đã canh năm

Đôi dòng thư viết hỏi thăm gia đình

Mong em hãy vững niềm tin

Hẹn ngày chiến thắng chúng mình gặp nhau.

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2003

CẦN VƯƠNG CHIẾU

 

Kinh thành khói súng mịt mù

Quan lại thành kẻ láo lơ hàng thần

Nguyễn Văn Tường ra điều trần

Pháp buộc Tường phải đi an dân tình

Tường thu xếp lại triều đình

Ông viết thư gửi ra trình Hoàng gia

Tam cung từ Quảng Trị ra

Hàm Nghi ở lại, không ra kinh thành

Đức vua chuẩn bị chiến tranh

Cần Vương chiếu chỉ tiến hành ban ra

Lời hịch vang khắp sơn hà

Anh hùng nghĩa sỹ nước ta đáp lời

Vua Đồng Khánh được lên ngôi

Đức Từ Dũ viết thư mời Hàm Nghi

Rằng cháu hãy trở về đi

Tình thân máu mủ chia ly đoạn trường

Vua Hàm Nghi vẫn kiên cường

Ông cùng Thất Thuyết một đường kháng Tây

Pháp treo giải thưởng ra ngay

Rằng ai bắt Thuyết thưởng ngay ngàn vàng

Bố cáo dán khắp nước nam

Chúng truy nã cả vua Hàm Nghi luôn

Nguyễn Văn Tường rất đau buồn

Phe chủ hoà đã một đường lên mây

Nam triều chấm dứt từ đây

Nước nam nằm dưới gót giày thực dân

Văn Tường vì nước quên thân

Pháp bắt ông ấy đày bên xứ người

Đất Tahiti xa xôi

Lưu đày biệt xứ không hồi cố hương.

Huế đã ổn định chính trường

Pháp đối phó với Cần Vương các miền

Anh hùng đồng loạt nổi lên

Vua ở Tân Sở luyện rèn ba quân

Được sự hưởng ứng nhân dân

Vua càng cảm thấy được dân yêu mình

Đức Hàm Nghi rất tự tin

Ngài không cảm thấy là mình lẻ loi

Nghĩa quân đánh phá các nơi

Hàm Nghi đã được lòng người đi theo

Tôn Thất Thuyết sang Thanh triều

Ông muốn mua súng thêm nhiều cho quân

Thuyết đi đơn độc một thân

Tân Sở bị đánh nhiều lần rất nguy

Pháp muốn bắt vua Hàm Nghi

Chúng chiêu dụ nghĩa quân về thưởng công

Nhiều kẻ ra hàng rất đông

Tân Sở vì thế dần dần yếu đi

Sau khi Tôn Thất Thuyết Đi

Tình hình Tân Sở lâm nguy từng ngày

Nguyễn Đình Tình phản theo Tây

Hắn dẫn Pháp đến bao vây đánh vào

Trương Quang Ngọc cũng phản theo

Cả hai bọn chúng lẻn vào bắt vua

Tôn Thất Thiệp quá bất ngờ

Ông đang hộ giá canh chừng đức vua

Trương Quang Ngọc đã xông vô

Hắn đâm chết Thiệp, bắt vua ra hàng

Vua Hàm Nghi mới nói rằng

Ta thà chết chứ không hàng giặc Tây

Mi hãy mau giết ta ngay

Người đừng có nộp cho Tây làm gì

Trương Quang Ngọc bắt vua đi

Hắn giải vua về giao Pháp lập công

Quân Pháp tỏ vẻ hài lòng

Bọn chúng long trọng đón vua trở về

Vua Đồng Khánh mời Hàm Nghi

Quân lính từ Huế điều ra rước về

Nhưng Pháp muốn diệt Hàm Nghi

Chúng không muốn để vua về kinh đô

Vì vua thanh thế đang to

Lòng dân sẽ loạn nếu vua quay về

Rheinart báo cho vua nghe

Rằng Thái hậu bệnh, vua về mà thăm

Hàm nghi trong dạ rất căm

Ngài liền nói với pháp rằng không đi

Nước đã mất chẳng còn gì

Thân ta chuẩn bị sẽ đi lưu đày

Tình thân còn nghĩa chi đây

Mi đừng nói những chuyện này cho ta

Pháp dẫn vua đến Lăng Cô

Sau đó chúng lại đưa vô sài Gòn

Tàu Biên Hoà ra cửa sông

Vua nhìn đất nước mà lòng đắng cay

Phút cuối cùng buổi chia tay

Người đi không hẹn được ngày về quê

Ngậm ngùi nhỏ lệ chia ly

Tàu đưa vua đến Châu Phi xa vời

Algérie nơi xứ người

Anh hùng đơn độc không ai bạn bè.

Sau khi Pháp bắt Hàm Nghi

Triều đình từ ấy không hề chống Tây

Nam triều chịu bảo hộ Tây

Đại Nam thuộc địa càng ngày tối tăm

Pháp khai thác xứ An Nam

Triệt để bóc lột người Nam hết mình

Quan lại của chốn triều đình

Dựa Pháp đàn áp dân mình dã man

Cần Vương chiếu vẫn truyền lan

Nhân dân khởi nghĩa nổi lên càng nhiều.

Tác giả Nguyễn Duy Sắc 2005

TRÔNG TIN

 

Chàng đi biên ải xa xăm

Cũng do bởi quá hờn căm giặc thù

Quê hương một áng mây mù

Bầu trời Đại Việt âm u mịt mờ

Quân ta thất trận vỡ cờ

Vó ngựa Mông Cổ gieo màu tóc tang

Hai vua cũng bỏ cung vàng

Em lo cho chàng trong dạ bất an

Đồn xa ở giữa đại ngàn

Mũi tên làn đạn gươm đao vô tình

Ngày ngày em ngóng bên đình

Trông chờ thám mã đưa tin biên thùy

Quân ta đang cảnh gian nguy

Dũng tướng tử trận đang suy yếu dần

Đã có rất nhiều hoàng thân

Chịu sống hàng thần từ bỏ quê hương

Hai vua về đất Thiên Trường

Toa Đô đang tiến ngược đường đánh lên

Trông hoài tin nhạn hàng đêm

Mà sao chỉ thấy buồn thêm trong lòng

Biết chàng có chuyện gì không

Tình nghĩa vợ chồng em vẫn thủy chung

Dân Nam anh dũng kiêu hùng

Xin chàng hãy cứ vẫy vùng kiếm cung

Thù nhà nợ nước cùng chung

Chớ có quay đầu với chúng ngoại bang

Đêm nay trăng sáng đầu làng

Thiếp mong chàng sẽ bình an trở về

Tác giả: Nguyễn Duy Sac 2003

TẠ TỪ TRONG ĐÊM

 

Lúc này trong phút chia tay

Chàng đi chinh chiến khó ngày gặp nhau

Chàng có biết lòng em đau

Ánh trăng u uất một màu chia ly

Tặng chàng một nếp chinh y

Đông phong lạnh giá biên thuỳ mang theo

Đây là nắm đất quê nghèo

Mong chàng luôn giữ nó theo bên mình

Rượu nồng ấm áp nghĩa tình

Thiếp mời phu tướng chúng mình cạn ly

Lời nàng nói lúc biệt ly

Sao mà lại lắm sầu bi não nùng

Đời ta theo nghiệp kiếm cung

Đã nguyện sống chết với cùng non sông

Nàng nghe thấy tiếng trống đồng

Giục người chiến tướng lập công giết thù

Ải xa tràn ngập giặc thù

Gió bụi mịt mù vang tiếng vó câu

Thanh gươm thép của ta đâu

Tráng sỹ ngẩng đầu trước mọi phong ba

Lúc này ta phải đi xa

Nàng hãy ở nhà gìn giữ lòng son

Chăm lo dạy dỗ các con

Chữ hiếu vuông tròn báo đáp mẹ cha

Trong cơn nguy biến Sơn Hà

Nợ nước, tình nhà ta phải nặng mang

Đêm nay trước bước quan san

Nàng đừng khóc lóc thở than làm gì

Nàng nhìn ta kỹ lại đi

Một trang chiến tướng uy nghi lẫy lừng

Đã từng đánh hổ giữa rừng

Xông pha vào chỗ trùng trùng gươm đao

Nam nhi khí khái anh hào

Trước giờ tiễn biệt lẽ nào khóc than

Trong lưu luyến chớ than van

Để người chinh chiến bình an trong lòng

Để ta khoác áo giáp đồng

Đội mũ danh tướng nàng trông xem nào

Chàng ơi uy dũng biết bao

Khí khái của bậc anh hào là đây

Thiếp mời thêm chén rượu đầy

Mong người phu tướng dựng xây cơ đồ

Chiến bào chàng hãy khoác vô

Yên ngựa em đã lắp vô cho chàng

Đêm nay dưới ánh trăng vàng

Em nguyện chàng sẽ bình an trở về

Mai này giải phóng làng quê

Ngày ấy chàng về chiến thắng vinh quang.

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2003

NGHỆ AN THẤT THỦ

 

Toa Đô nhận lệnh Thoát Hoan

Đưa quân bắc tiến hợp thành đại quân

Ông ta tập hợp chiến thuyền 

Tiến về Bố Chính đánh quân nhà Trần

Tiên phong là đám hàng binh

Người Chăm bản xứ địa hình tinh thông

Toa Đô có vẻ hài lòng

Bởi quân Trần rút bỏ không nhiều thành

Thế nên giặc tiến rất nhanh

Thủy bộ đã đến gần thành Nghệ An

Trần Kiện vội vã quy hàng

Khiến cho quân sỹ ngổn ngang tinh thần

Tướng Trần Nhật Duật điều quân

Ông bày trận thế cầm chân kẻ thù

Tin về doanh trại Toa Đô

Rằng có trại giặc dọc bờ sông Lam

Doanh trại nối tiếp một hàng

Tướng Trần Nhật Duật hoàng thân Nam triều

Đô rằng binh mã bao nhiêu

Chiến thuyền bọn chúng có nhiều hay không

Thám mã trình báo lại rằng

Quân hơn ba vạn, bộ binh là nhiều

Toa Đô tỏ vẻ đăm chiêu

Ông ta liền hỏi có nhiều voi không

Ta nghe quân đội họ Trần

Tượng binh là loại khó khăn đối đầu

Đất này núi lớn rừng sâu

Khí hậu oi bức ở lâu sẽ phiền

Quân ta quen ở thảo nguyên

Kéo dài chiến sự sẽ nhiều khó khăn

Các tướng nhanh đến cùng bàn

Để xem phải đánh Nghệ An cách nào

Trong doanh bàn tán xôn xao

Có người ý kiến bắc cầu vượt sông

Kỵ binh đột kích tấn công

Đánh vào phòng tuyến dọc sông thượng nguồn

Tiếp là ở phía hạ lưu

Thủy quân đổ bộ đánh vào đại doanh

Hai cánh phối hợp nhịp nhàng

Tướng Trần sẽ khó chia quân đối đầu

Tướng quân hậu thuẫn phía sau

Trung quân chủ lực đánh vào Nghệ An

Toa Đô đồng ý nói rằng

Nếu đã như vậy phải làm ngay thôi

Mùa mưa cũng sắp đến rồi

Nếu chậm sẽ mất đi thời cơ ngay

Quân Trần dò thám mỗi ngày

Tướng Trần Nhật Duật hỏi ngay quân tình

Thám mã vội báo hung tin

Rằng quân Nguyên đã dùng thuyền vượt sông

Kỵ binh bọn chúng khá đông

Một vạn thiết kỵ bắt đầu triển khai

Quân ta phòng tuyến trải dài

E rằng quân số chia hai đối đầu

Quân chi viện chẳng thấy đâu

Tình hình nguy cấp tính sao bây giờ

Duật rằng tất cả tại ta

Chủ quan khinh địch nên là lâm nguy

Bây giờ chẳng có cách gì

Toàn quân phải gấp lui về Nghệ An

Đào hào đắp lũy để ngăn

Để tránh tổn thất, chẳng còn cách chi

Toàn quân nghe lệnh tức thì

Nửa đêm nhổ trại lui về Nghệ An

Quân Nguyên đến dưới chân thành

Toa Đô cho lệnh bắn tin chiêu hàng

Thư rằng này hỡi tướng Trần

Đại quân ta đã đến chân tường thành

Các ngươi quy thuận ta nhanh

Kẻo không ta sẽ san bằng nơi đây

Ta cho ngươi hạn ba ngày

Nếu mà chậm trễ ta đây công thành

Lính đem thư đến quân doanh

Tướng Trần Nhật Duật nói rằng cuồng ngông

Người Nam ta vốn anh hùng

Há lại chịu nhục đầu hàng giặc sao

Quân đâu chuẩn bị chiến bào

Ta sẽ ra trận đánh nhau sợ gì

Ông liền vác đại đao đi

Cưỡi lên chiến mã tức thì xông ra

Quân sư vội đến khuyên là

Tình hình không thể đánh ra lúc này

Giặc Nguyên vừa kéo đến đây

Cứ đợi bọn chúng vài ngày xem sao

Chúng ta dựa thế lũy cao

Phòng thủ nghiêm ngặt giặc nào dám công

Duật rằng nhưng bọn chúng đông

Vũ khí chuyên dụng tấn công tường thành

Nếu như cố thủ trong thành

Toàn quân chết hết hổ danh muôn đời

Ta ra đánh nhử chúng thôi

Để xem đại cục xong rồi tính sau

Chắc là phải tránh đối đầu

Giữ lại quân số về sau còn dùng

Bây giờ ta phải xung phong

Lây lại sỹ khí yên lòng quân ta

Các ngươi yểm trợ cho ta

Ta có bất trắc phải là rút ngay

Dù ta có chết trận này

Cũng không để lọt vào tay kẻ thù

Tiếng thơm lưu đến ngàn thu

Chứ mà hàng chúng tiếng nhơ muôn đời

Quân Nguyên đánh trống liên hồi

Tù và gầm thét inh tai trước thành

Duật rằng mở cổng ra nhanh

Ông thúc ngựa đến trước hàng quân Nguyên

Toa Đô nhìn thấy hỏi liền

Rằng ngươi có phải hoàng thân Nam Triều

Duật rằng ngươi chớ tự cao

Đất này không dễ chiếm đâu đừng hòng

Ta đây đích thị hoàng thân

Chiêu Văn Vương đấy có cần gì không

Toa Đô cười khẩy hài lòng

Rằng ta nghe tiếng của ông lâu rồi

Binh đao là hiểu lầm thôi

Thân ta là kẻ bề tôi Thiên Triều

Lệnh vua nên buộc phải chiều

Chứ đâu có muốn đánh nhau làm gì

Sao ta căng thẳng làm chi

Ông hãy quy thuận theo về Đại Nguyên

Ta đây dâng sớ lên liền

Đại Hãn chắc sẽ phong vương tức thì

Chiến tranh tan tóc chia ly

Muôn dân trăm họ thật là khổ đau

Họ Trần nhiều tướng quay đầu

Ai cũng đã được phong hầu phong quan

Tội gì ông cứ thi gan

Đối đầu Đại Hãn chỉ làm tội dân

Ở đây ta tám vạn quân

Thành này vẻn vẹn có hơn dặm dài

Nếu như ta tấn công ngay

Chỉ e máu sẽ chảy dài thành sông

Việc này tùy ở nơi ông

Chỉ cần giao nộp thành xong là hòa

Tránh đi một cuộc can qua

Gió tanh mưa máu mới là hùng anh

Duật rằng nếu muốn chiếm thành

Ta e ngươi cũng mồ xanh đất này

Bây giờ ta đứng ở đây

Ai dám ra đến chỗ này bắt ta

Toa Đô bảo để cho ta

Xem thử tài nghệ hắn ta thế nào

Tù và hãy nổi lên mau

Ta sẽ bắt hắn về đầu Đại Nguyên

Toa Đô cưỡi ngựa xông lên

Tay cầm chùy sắt đến liền hét to

Ta là đại tướng Toa Đô

Hôm nay phải bắt ngươi về mới thôi

Đừng mà ở đó lắm lời

Nhanh so tài thử xem ngươi cỡ nào

Duật liền thúc ngựa tiến vào

Ông vung liên tiếp mấy đao tức thì

Toa Đô uyển chuyển tay chùy

Phản công tới tấp nhanh như gió Lào

Tiếng chùy va chạm tiếng đao

Quân lính nghe sợ dạt vào hai bên

Đại đao vun vút như tên

Song chùy uy lực ra đòn chẳng thua

Tù và hét, chiêng trống khua

Cuộc chiến ác liệt nhiều giờ trôi qua

Toa Đô thấy Duật tài ba

Đánh mấy trăm hiệp thế mà dẻo dai

Đúng đây là một tướng tài

Ông ta lùi ngựa xong quay trở về

Đô rằng người dám đánh ta

Xưa nay chưa có ai mà dám đâu

Hôm nay đánh cũng đã lâu

Ông về suy nghĩ hôm sau trả lời

Bây giờ ta tạm nghỉ ngơi

Chờ xem thành ý các người ra sao

Duật rằng cứ tưởng thế nào

Dũng sỹ Mông Cổ tài cao thế à

Nói xong ông thúc ngựa về

Cổng thành đóng lại, quân ta hội bàn

Duật rằng cố thủ Nghệ An

Chờ quân tiếp viện không bàn gì hơn

Toa Đô tức giận trong lòng

Ông ta ra lệnh tấn công vào thành

Bộ quân xông đến leo lên

Thần pháo Tây Hạ dàn hàng bắn vô

Pháo này bắn cục đá to

Tầm xa một dặm rất là tối tân

Đá bay phá hủy tường thành

Rất nhiều lỗ hổng chân thành lộ ra

Đá rơi sập hết nhiều nhà

Hỏa dược phát hỏa lan ra khắp thành

Trải qua mấy đợt giao tranh

Chiến lũy bị sập nên thành sắp nguy

Nghĩ rằng khó giữ thành trì

Duật khuyên các tướng lui về tuyến sau

Hậu quân xoay lại làm đầu

Tiền quân cản hậu rút mau khỏi thành

Quân Nguyên ồ ạt xông lên

Chúng đã tiến sát đến bên cổng thành

Quân Trần trên lũy chạy nhanh

Quân Nguyên đánh phá cổng thành bung ra

Toàn quân Trần chạy đi xa

Tướng Trần Nhật Duật chạy về Thanh Hoa

Trịnh Đình Toản cấp báo là

Hai vua đã biết quân ta thua rồi

Tội này đành chấp nhận thôi

Toa Đô truy đuổi giết người lung tung

Nhân dân chịu cảnh hãi hùng

Quân Nguyên tàn ác thật không thể ngờ

Thôi đành nuôi hận giấu thù

Chờ ngày phản kích thu về non sông

Bây giờ thế giặc quá đông

Đối đầu trực diện chắc không đủ người

Ta về chịu tội ngay thôi

Để chờ chỉ dụ xong rồi tính sau..

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2004

NAM BẮC TRIỀU LÊ- MẠC DIỄN CA

Hậu Lê về cuối suy vong

Triều đình càng lúc mất lòng nhân dân

Mạc Đăng Dung đã nhanh chân

Lôi kéo vây cánh dần dần vào phe

Họ Mạc không chút e dè

Nắm hết triều chính, canh me tiếm quyền

Dân chúng nổi dậy triền miên

Đăng Dung tài giỏi dẹp yên mọi bề

Quyền lực thâu tóm hết về

Ý trời đã khiến nhà Lê suy tàn

Họ Mạc cướp lấy giang san

Truy cùng diệt tận hoàng thân Lê triều

Vây cánh họ vẫn còn nhiều

Khởi nghĩa chống lại Mạc triều nhiều nơi

Mạc Đăng Dung đánh tơi bời

Hậu Lê bí thế đi mời nhà Minh

Trịnh Ngung, Trịnh Ngang cầu Minh

Tuy nhiên đã bị nhà Minh chối từ

Lê Ý cố gắng trả thù

Nhưng cũng từ từ bị Mạc dẹp xong

Nguyễn Kim chạy xuống miền trong

Ông khôi phục lại một dòng Hậu Lê

Sau những ngày tháng lê thê

Cố tìm con cháu nhà Lê để phò

Lê Duy Ninh đang còn nhỏ

Ham chơi và chẳng biết lo cái gì

Nguyễn Kim tìm đến tức thì

Từ Ai Lao ông đã dẫn y trở về

Vì Ninh mang dòng họ Lê

Nguyễn Kim lợi dụng dễ bề khởi binh

Lê Duy Ninh được hiển vinh

Phút chốc đời mình đã được đổi thay

Lê Trang Tông được dựng ngay

Nguyễn Kim ngày ngày huấn luyện kháng binh

Thanh Hoá nơi đóng triều đình

Hậu Lê thành hình lực lượng Trung Hưng

Trịnh Kiểm thuở nhỏ bần cùng

Chuyên đi ăn trộm khắp vùng xứ Thanh

Thông minh, bản tính hiền lành

Hiếu thảo với mẹ, học hành giỏi dang

Khí khái trượng nghĩa dọc ngang

Tướng tá oai vệ thuộc hàng đại quan

Hiếu trung biết nghĩ chu toàn

Kiểm đã tập họp được quân theo nhiều

Nghe Nguyễn Kim dựng Lê Triều

Trịnh Kiểm dẫn nhiều quân lính đi theo

Nguyễn Kim đang lúc ngặt nghèo

Quân đội eo sèo nên chấp nhận ngay

Nhìn Kiểm, ông biết người hay

Nguyễn Kim tin tưởng giao ngay chức quyền

Công đầu Kiểm lập thường xuyên

Tài Kiểm khiến kẻ dưới quyền nể nang

Vua Lê cũng quý trọng chàng

Nên Kiểm dễ dàng thăng tiến rất nhanh

Lê, Mạc mở rộng chiến tranh

Hai miền Nam, Bắc tranh giành giang sơn

Nhà Mạc tuy thế mạnh hơn

Nhưng dân oán hờn những kẻ soán ngôi

Triều Mạc bắt đầu suy đồi

Lòng dân mất hết, vua tôi nghi ngờ

Nguyễn Kim chớp lấy thời cơ

Quân đội từng giờ đánh chiếm rộng ra

Mạc Đăng Dung tuổi đã già

Triều đình họ Mạc đang đà nguy vong

Ông cố tiến đánh vào trong

Nhất định phải dẹp cho xong Lê triều

Nguyễn Kim đã chiếm được nhiều

Nhưng chưa dám liều đánh đến Đông Đô

Lam Kinh tái dựng kinh đô

Hậu Lê tái lập cơ đồ từ đây

Quân Mạc tiến đến bao vây

Lực lượng hùng hậu đêm ngày tấn công

Từ ngoài họ bắn thần công

Cung tên, cơ thạch bắn không có ngừng

Mạc Đăng Dung rất anh hùng

Xông pha tên đạn vẫy vùng dọc ngang

Lam Kinh bị phá tan hoang

Vua Lê bàng hoàng phải chạy thoát thân

Nguyễn Kim cố vững tinh thần

Củng cố thế trận dần dần giải vây

Kim rằng tình thế nơi đây

Ai phá được giặc ơn này không quên

Trịnh Kiểm liều chết xông lên

Đại tướng vào giữa rừng tên giết thù

Voi trận dũng mãnh gầm rú

Đội quân cảm tử hết mình đánh nhau

Cỏ cây máu nhuộm đỏ ngầu

Người Việt chém giết với nhau kinh hoàng

Ruộng đồng, nhà cửa hoang tàn

Người chết la liệt ngổn ngang đầy đồng

Đầu rơi, máu chảy thành sông

Hai quân hết lòng giết chóc thảm thương

Quân Mạc tấn công nhiều đường

Nguyễn Kim thất thế tìm đường phá vây

Trịnh Kiểm đánh hết đông tây

Mạc Đăng Dung nhìn ngất ngây mến tài

Dung rằng có một không hai

Nhà Lê thật khó có ngày diệt xong

Đăng Dung lo lắng trong lòng

Quân Mạc thiệt hại rất đông con người

Trịnh Kiểm vẫn đánh ngược xuôi

Vòng vây phút cuối đã dần mở ra

Quân Mạc tạm thời rút ra

Lam Kinh thế là đã được giải vây

Mạc Đăng Dung buồn mấy ngày

Ông nghĩ Trịnh Kiểm tài hay quá chừng

Đúng là một bậc anh hùng

Không hề nao núng trước ngàn khó khăn

Đăng Dung buồn bã bỏ ăn

Lo lắng cơ nghiệp nhọc nhằn gầy lên

Họ Mạc sẽ khó vững bền

Trịnh Kiểm chắc sẽ dựng lên cơ đồ

Ông liền nghĩ đến mưu mô

Kế sách ly gián đánh vô Lê triều

Sau khi căn dặn nhiều điều

Hoạn quan Chấp Nhất được điều đi ngay

Dương Chấp Nhất tái mặt mày

Cúi đầu đến lạy vua Lê xin hàng

Nguyễn Kim nghĩ hẳn kế gian

Định giết nhưng Kiểm đã can từ từ

Chấp Nhất dáng vẻ lừ thừ

Bản tính chần chừ và rất nhát gan

Nhất buông những tiếng thở than

Rằng quân nhà Mạc giờ đang hết thời

Hắn cống hiến nhiều năm trời

Nhưng vẫn phải sống cuộc đời khổ đau

Suốt ngày chỉ có đánh nhau

Tương lai không biết ngày sau thế nào

Lòng người giờ cũng ngán ngao

Nhà Mạc hung bạo rồi đây sẽ tàn

Nguyễn Kim chưa tin vội vàng

Ông tạm chấp nhận cho hàng mà thôi

Sau khi Chấp Nhất ra rồi

Vua Lê cùng các bề tôi họp bàn

Kim rằng: trong lúc nguy nan

Đại tướng Trịnh Kiểm hiên ngang giết thù

Công lao liều mình cứu chủ

Bệ hạ định thưởng cho như thế nào?

Vua Lê chưa biết tính sao

Nguyễn Kim nói vào vài tiếng ngợi ca

Kim nói: nay giữa triều ca

Ai ai cũng thấy Kiểm là hùng anh

Quân Mạc vây hãm kinh thành

Trịnh Kiểm đã đánh tan tành một phen

Ơn này tôi nguyện đáp đền

Chút lòng gửi đến một trang anh hùng

Ngọc Bảo đức hạnh, công dung

Tôi xin gả nó đến cùng tướng quân

Chúng ta làm lễ kết thân

Một nhà trung thần phò tá vua Lê

Trịnh Kiểm vừa nghe thấy thế

Lòng vui như thể gặp cơn mưa rào

Cả triều rộ tiếng xì xào

Vua Lê cũng nói thêm vào vài câu

Rằng đại tướng có công đầu

Ta đây xin chúc một câu an lành

Hôn nhân ta sẽ tác thành

Hai nhà Trịnh , Nguyễn kết thành thông gia

Các khanh về chung một nhà

Đoàn kết một mối thật là quá hay

Hôn lễ phải tiến hành ngay

Ta sẽ ban thưởng cho ngay bạc vàng

Trịnh Kiểm vui vẻ hân hoan

Rằng tạ hoàng thượng đã ban lời vàng

Thần nguyện phò tá ngai vàng

Tận trung báo quốc không mang hai lòng

Xin tạ ân đức Quốc Công

Từ nay con nguyện chung lòng với cha

Vậy là lễ cưới diễn ra

Trịnh , Nguyễn từ đó một nhà với nhau

Mạc Đăng Dung rất buồn đau

Ông đã yêu cầu Chấp Nhất báo tin

Dương Chấp Nhất cho người rình

Tin tức, tình hình từ phía Nguyễn Kim

Thế nhưng mọi thứ im lìm

Chấp Nhất không tìm thêm được điều chi

Hậu Lê ổn định kinh kỳ

Nguyễn Kim lại kéo quân đi chiếm thành

Thanh thế lan rộng rất nhanh

Trịnh Kiểm trở thành một tướng lừng danh

Nhà Mạc phát động chiến tranh

Nguyễn Kính nhận lệnh tiến vào xứ Thanh

Vì muốn đánh nhanh thắng nhanh

Quân Mạc vội vã tiến hành tấn công

Ỷ vào uy thế quân đông

Nguyễn Kính quyết lòng bắt sống vua Lê

Nguyễn Kim mai phục tứ bề

Quân Mạc vào thế bị vây giữa rừng

Toàn quân buộc phải tạm dừng

Nguyễn Kính bị đứng trong vòng nguy nan

Kính phải rút chạy vội vàng

Quân Mạc hỗn loạn vỡ tan đội hình

Nguyễn Kính thu thập tàn binh

Tây Đô tiếp ứng viện binh thêm vào

Nguyễn Kính lại đắp luỹ cao

Ông ta chuẩn bị đánh vào Nguyễn Kim

Lần này Kính rất tự tin

Vì ông đã nắm nội tình Hậu Lê

Đại Quân tiếp tục đánh về

Nguyễn Kim, Trịnh Kiểm hai bề giáp công

Quân của Nguyễn Kính tuy đông

Nhưng mà đại bại bởi lòng kiêu căng

Quân Mạc lại bị đánh văng

Nguyễn Kính nhọc nhằn cố chạy thoát thân

Kính tái lập lại toàn quân

Trại được xây dựng ở gần bờ sông

Chiến thuyền tụ tập rất đông

Đang vào mùa lũ, trời giông, mưa nhiều

Nguyễn Kính lợi dụng nước triều

Ông cho thuyền chiến rất nhiều chở quân

Nguyễn Kim lơi lỏng chủ quan

Quân Mạc lặng lẽ tiến quân bất ngờ

Nguyễn Kim tháo chạy có cờ

Quân sỹ tan tác bơ vơ trong rừng

Nguyễn Kính truy kích không ngừng

Vua Lê băng rừng chạy đến Ai Lao

Nguyễn Kim, Trịnh Kiểm lao đao

Cha con cố gắng sang Lào tìm vua

Hậu Lê bị một trận thua

Lực lượng mất hết nên vua rất buồn

Nguyễn Kim phải cố lo toan

Ông ta tính toán dựa vào nhà Minh

Trịnh Duy Liêu đi một mình

Sứ thần được lệnh đi cầu vua Minh

Vượt qua một chuyến hải trình

Duy Ninh đã đến nhà Minh kêu cầu

Minh Thế Tông đã gật đầu

Binh hai mươi vạn bắt đầu ra quân

Mao Bá Ôn và Cửu Loan

Hai tướng nhận chỉ dẫn đoàn quân đi

Quân Minh áp sát biên thuỳ

Vua tôi nhà Mạc tức thì rất lo

Mạc Thái Tông vì quá sợ

Tâm bệnh bộc phát, bất ngờ tử vong

Mạc Đăng Dung quá đau lòng

Thượng Hoàng đưa cháu nối dòng lên ngôi

Mạc Hiến Tông ít tuổi đời

Triều chính rối bời trăm mối khó khăn

Vì lo đời sống muôn dân

Và sợ chinh chiến điêu tàn quê hương

Mạc Đăng Dung phải nhún nhường

Ông đã tự nén đau thương một mình

Đăng Dung phải tự trói mình

Ông dâng biểu đến nhà Minh xin hàng

Mục đích để tránh giặc sang

Nhà Mạc dễ dàng bình định miền nam

Nhà Minh chấp thuận Mạc hàng

Đăng Dung nhục quá nên mang bệnh tình

Sau nhiều ngày tự trách mình

Trong lòng ấm ức, tính tình trầm tư

Mạc Đăng Dung bị đột tử

Nhà Mạc từ từ chia phái chia phe

Nguyễn Kim từ Ai Lao về

Tận dụng cơ hội, Hậu Lê phục hồi

Quân đội củng cố xong rồi

Nguyễn Kim, Trịnh Kiểm thu hồi Nghệ An

Quân Mạc không thể chống ngăn

Hậu Lê mở xuống phía nam trải dài

Càng ngày càng nhiều đất đai

Nguyễn Kim trở lại đánh thành Tây Đô

Quân Mạc chạy khỏi Tây Đô

Hậu Lê cương thổ nam triều dựng xây

Nguyễn Kim thoả mãn ngất ngây

Công lao to lớn ngày càng tự cao

Ông thích nịnh nọt ngọt ngào

Những lời khen ngợi rót vào lỗ tai

Lời khuyên bị bỏ ra ngoài

Tuổi già đang muốn nghỉ ngơi an nhàn

Dương Chấp Nhất trước quy hàng

Trung với nhà Mạc, rắp tâm báo thù

Nhất hay bàn tán văn thơ

Rượu ngon, gái đẹp từng giờ bên Kim

Nguyễn Kim từ đó rất tin

Nghĩ rằng Chấp Nhất thật tình mến yêu

Trong lòng cảm thấy vui nhiều

Hội hè, tiệc rượu cả ngày xôn xao

Dương Chấp Nhất chuốc rượu vào

Thuốc độc đã được tẩm vào thức ăn

Việc xong, Chấp Nhất nhanh chân

Trong đêm bỏ trốn thoát thân một mình

Nguyễn Kim vẫn cứ đinh ninh

Vui say ca hát thoả mình mà ăn

Ai ngờ trúng độc ngã lăn

Nghĩ mình chắc chết, ông bàn giao ngay

Ấn Soái đã được trao tay

Trịnh Kiểm vâng lệnh nhận ngay binh quyền

Vua Lê phong chức cho liền

Đô uý Tiết sứ điện tiền tướng quân

Trịnh Kiểm thống lĩnh toàn quân

Mọi việc tự quyết không cần báo vua

Quyền lực Trịnh Kiểm ngang vua

Họ Trịnh làm Chúa bắt đầu từ đây

Cung vua Kiểm tiến hành xây

Vua Lê- Chúa Trịnh chung tay vương quyền

Đại Việt chia cách hai miền

Nam Lê, bắc Mạc tranh quyền với nhau

Trịnh Kiểm kêu gọi chư hầu

Anh hùng , hào kiệt bắt đầu theo đông

Quân đội mỗi lúc một đông

Ý đồ thống nhất non sông thành hình

Thanh Hoá là tổng hành dinh

Trịnh Kiểm lấy hết về mình chiến công

Nhà Mạc mâu thuẫn bên trong

Vua tôi mất lòng đấu đá chia phe

Triều đình kết cánh kéo bè

Trạng Trình dâng sớ diệt bè tham quan

Mạc Phúc Hải đã không làm

Từ đó triều Mạc quan tham lộng hành

Nguyễn Bỉnh Khiêm bỏ kinh thành

Ông về quê cũ ẩn mình sơn lâm

Nhà Mạc mất hết trung thần

Quân đội sa sút tinh thần các nơi

Mạc Phúc Hải chỉ ăn chơi

Quân Trịnh đã chiếm nhiều nơi dễ dàng

Quân Mạc có dấu hiệu tan

Vua Mạc Phúc Hải không màng quốc gia

Bỏ bê cơ nghiệp ông cha

Hoang dâm thác loạn thế là bệnh mang

Trải qua nhiều thuốc nhiều thang

Bệnh không có hết mà càng nặng thêm

Sau cùng ông chết trong đêm

Triều đình mâu thuẫn tăng thêm rất nhiều

Mạc Phúc Nguyên lên nắm triều

Chính sự có nhiều lộn xộn xảy ra

Phúc Nguyên bị lắm gièm pha

Có kẻ đang tính để mà tranh ngôi

Phúc Nguyên đành phải chạy thôi

Ông bỏ chính điện ra ngoài Thăng Long

Bắc triều đấu đá bên trong

Dân chúng mất lòng, hỗn loạn lung tung

Lê Bá Ly Phụng Quốc Công

Thái Tể hết lòng vì Mạc bao năm

Ông bị nhiều kẻ rất căm

Họ tìm cách hãm hại ông đủ đường

Bá Ly đơn độc vô phương

Ông đã tìm đường chạy đến vua Lê

Nhà Mạc sa sút nhiều bề

Trịnh Kiểm chuẩn bị đánh về Thăng Long

Sau cái chết Lê Trang Tông

Trịnh Kiểm dựng tiếp Trung Tông nối dòng

Ổn định chính sự vừa xong

Vua Lê phát động tấn công Bắc hà

Trịnh Kiểm viết bố cáo ra

Rằng nhà Mạc là những kẻ vong ân

Lê Thái Tổ trước vì dân

Kháng chiến vất vả đuổi quân Minh triều

Nhà Mạc được bổng lộc nhiều

Thế mà phản chúa làm điều bất trung

Tội này trời đất không dung

Trăm họ hãy cùng ta diệt chúng đi,..

Bố cáo lan nhanh tức thì

Ngọn cờ chính nghĩa một lòng phò Lê

Sơn Nam, Lê Bá Ly về

Tướng Vũ Văn Mật đánh về Tuyên Quang

Trịnh Kiểm thống lĩnh toàn đoàn

Kế hoạch chu toàn đánh chiếm Thăng Long

Quân Trịnh bắt đầu tấn công

Nguyễn Khái Khang đem rất đông quân hàng

Tây nam bị mất dễ dàng

Tuy nhiên Trịnh Kiểm vội vàng rút quân

Tây Đô, quân Trịnh trú chân

Vua Lê cũng đã dẫn quân đến cùng

Đại quân gấp rút tập trung

Trịnh Kiểm di chuyển đến vùng sông Thao

Từ An Lạc kiểm đánh vào

Tướng Mạc Kính Điển tiến vào giao tranh

Hai bên dàn trận rất nhanh

Quân Trịnh dũng mãnh đánh liều và hăng

Chiến trận càng lúc càng căng

Quân Mạc đã bị đánh văng nhiều lần

Mạc Kính Điển phải lui quân

Trịnh Kiểm truy đuổi đến gần Đông Kinh

Mạc Phúc Nguyên lo cho mình

Ông đã di chuyển triều đình chạy đi

Kim Thành tạm đóng kinh kỳ

Quân Mạc tức thì ly tán nhiều phương

Đông Kinh đã mở rộng đường

Trịnh Kiểm thừa thế chiếm luôn kinh thành

Tiệc khao quân được mở nhanh

Lê Bá Ly gặp Kiểm nhanh mở lời

Rằng đón hoàng đế về thôi

Hoàng Lê nhất thống lại ngôi trị vì

Kiểm rằng, tuy Mạc chạy đi

Nhưng lược lượng thì còn rất là đông

Tôi rất là hiểu ý ông

Tạm thời ta chưa được lòng nhân dân

Kiểm soạn tờ biểu phân trần

Vua Lê xem biểu mười phần hiểu ngay

Quân Nam triều rút đi ngay

Quân Mạc truy kích cả ngày lẫn đêm

Trịnh Kiểm lặng lẽ êm đềm

Ông đã cho ém phục binh hết rồi

Quân Mạc bị đánh tơi bời

Trịnh Kiểm thị sát các nơi xong về

Biện Thượng hành dinh dời về

Kiểm bàn tính chuyện tiến về phía nam

Hoá Châu là đất miền nam

Tướng Mạc trấn giữ nhiều năm nay rồi

Nguỵ Viêm Đoàn bá Hoàng Bôi

Trung thần nhà Mạc nhiều đời ở đây

Trịnh Kiểm đánh chiếm nơi này

Ý muốn sáp nhập về tay của mình

Hoàng Bôi đơn thế một mình

Nam triều huy động đại binh tiến vào

Hoàng Bôi không biết tính sao

Binh lực không có thể nào chống ngăn

Quyết tâm tử chiến không hàng

Quân Mạc bị giết ngổn ngang trong thành

Hoàng Bôi tử trận hùng anh

Hoá Châu trở thành đất của nhà Lê

Mạc Phúc Nguyên tức ê chề

Tướng Mạc Kính Điển phải về triều ngay

Vua Mạc ban chiếu ra ngay

Quân đội huy động lần này rất đông

Thuỷ bộ phối hợp tấn công

Quân Mạc dốc lòng đánh xuống xứ Thanh

Thọ quận công hành quân nhanh

Tiên phong thống lĩnh chiến thuyền vào nam

Cửa Thần Phù, Thọ đóng tạm

Đại quân chia làm hai mũi giáp công

Kim Sơn, tướng Thọ dựng đồn

Mạc Kính Điển đến ven sông Đại Lại

Trịnh Kiểm là một tướng tài

Ông ta không ngại quân mình ít hơn

Phục binh tại núi Kim Sơn

Thế trận chờ đón đánh quân Mạc vào

Thọ quận công ỷ tài cao

Thuyền chiến tiến vào sông lớn Kim Bôi

Chợ Ông Tập vừa đến rồi

Thọ vẫn còn ngồi xem múa, nghe ca

Thình lình pháo hiệu bắn ra

Quân Trịnh các ngả tấn công đoàn thuyền

Quân Mạc bị vỡ trận liền

Tiền quân bị cắt khỏi liền hậu quân

Trên bờ súng bắn rần rần

Voi chiến quân Trịnh bất thần tấn công

Hỗn chiến trên một khúc sông

Biết bao máu hồng tuôn đổ không ngưng

Thọ quận công quá hãi hùng

Ông ta phải nhảy xuống sông cứu mình

Nhiều tướng giỏi bị hy sinh

Rất nhiều xác lính phơi mình trên sông

Mạc Kính Điển hoảng trong lòng

Ông cố sức gồng chống trả không ngưng

Quân Trịnh bắn pháo không ngừng

Chiến thuyền phát hoả phừng phừng cháy lan

Mạc Kính Điển quá hoang mang

Ông thu gom đám quân tàn chạy đi

Quân Mạc tan chẳng còn gì

Kẻ thì bị bắt người thì trôi sông

Xác người la liệt đầy đồng

Quân Trịnh bắn súng thần công ăn mừng

Mạc Kính Điển chạy không ngừng

Vua Mạc biết vậy rưng rưng khóc ròng

Vua Lê niên hiệu Trung Tông

Qua đời đột ngột mà không có dòng

Trịnh Kiểm dựng Lê Anh Tông

Cháu gọi Lê Lợi bằng ông bốn đời

Lê Duy Bang tên đương thời

Nam triều dân chúng các nơi được lòng

Quân vừa khôi phục lại xong

Nhà Mạc lại nữa tấn công Nam triều

Mạc Kính Điển lại được điều

Quân Mạc dự liệu đánh vào Nghệ An

Phạm Quỳnh, Phạm Dao xuôi nam

Hai tướng tiến đến Nghệ An chiếm thành

Kính Điển tiến đánh xứ Thanh

Trịnh Kiểm tiến hành phòng thủ các nơi

Quân Mạc di chuyển xa xôi

Quân sỹ mệt mỏi đã dừng nghỉ chân

Thới Sơn và đất Nga Sơn

Quân Trịnh dựng những đại đồn áng binh

Mạc Kính Điển không dám khinh

Ông cho thị sát tình hình quân Nam

Trịnh Kiểm lặng lẽ âm thầm

Ông đã ngấm ngầm áp sát Kính Thiên

Quân Mạc bị chia cắt liền

Cánh quân của Mạc Kính Thiên vào tròng

Bất ngờ quân Trịnh tấn công

Kính Điển vào vòng tiến thoái lưỡng nan

Ông ta nhảy sông vội vàng

Quân Mạc bị đánh nát tan đội hình

Trịnh Kiểm kiểm soát tình hình

Quân Mạc bị làm tù binh rất nhiều

Trịnh Kiểm giả quân Mạc triều

Thuyền Mạc Kính Điển cắm nhiều cờ lên

Quân Trịnh từ tốn êm đềm

Họ đi thẳng đến Nghệ An âm thầm

Phạm Quỳnh, Phạm Dao hiểu lầm

Tưởng Mạc Kính Điển đang cầm quân đi

Hai tướng chẳng hề hoài nghi

Trên thuyền, quân Trịnh tức thì đánh ra

Quân Mạc cứ tưởng quân nhà

Trở tay không kịp thế là vỡ tan

Phạm Quỳnh, Phạm Dao nhanh chân

Hai tướng phải cố thoát thân khỏi thuyền

Một mạch chạy ra bắc liền

Quân Mạc phơi xác trận tiền rất đông

Nam triều khao thưởng quân công

Trịnh Kiểm dự định tấn công Bắc triều

Năm vạn quân đội Nam triều

Hành quân thẳng tiến đánh về Sơn Nam

Quân Mạc bị đánh vỡ tan

Khánh quận công bị bắt làm tù binh

Quân Nam ổn định dân tình

Họ luôn cúi mình giúp đỡ nhân dân

Cho nên rất được lòng dân

Nhà Mạc đã mất một phần Sơn Nam

Nguyễn Quyện ra cứu Sơn Nam

Quân Mạc một mực quyết tâm trả thù

Thần công bắn pháo mịt mù

Tên đạn vù vù của cả hai bên

Nguyễn Quyện dũng cảm xông lên

Quân Trịnh bị bất ngờ nên hoảng hồn

Quân Mạc tấn công dập dồn

Tình thế không ổn, Nam triều rút đi

Quân Mạc đuổi đánh tức thì

Trịnh Kiểm tháo chạy bỏ đi nhiều thuyền

Nhiều tướng chết tại trận tiền

Nguyễn Quyện tái chiếm lại vùng Sơn Nam

Nhà Mạc lấy lại lòng dân

Tái thiết dần dần, lực lượng lại đông

Nam triều rút hết quân xong

Trịnh Kiểm củng cố quyền trong tay mình

Ông ta thanh lọc triều đình

Những ai thân tín theo mình mới dung

Tướng tài còn có Nguyễn Uông

Vốn là con trưởng công thần Nguyễn Kim

Kiểm muốn diệt họ Nguyễn Kim

Ông đã cố tìm cách diệt Nguyễn Uông

Vì Uông là bậc trung lương

Một trang dũng tướng tài ba hơn người

Trịnh Kiểm lén lúc sai người

Hạ độc Uông chết tại nơi phủ đường

Nguyễn Hoàng là em Nguyễn Uông

Lo lắng tìm đường lánh nạn giữ thân

Bà Ngọc Bảo tuy người thân

Nhưng chỉ là phận đàn bà mà thôi

Không thể giúp Hoàng được rồi

Hoàng đành phải cậy đến nơi Trạng Trình

Hoàng rằng muốn hỏi tình hình

Hiện giờ nhà Trịnh đang rình diệt tôi

Ngài cho chỉ dạy đôi lời

Cả họ giờ chỉ mình tôi nối dòng

Bỉnh Khiêm nói xứ đàng trong

Hoá Châu đất rộng lại xa kinh kỳ

Hoành Sơn trở ngại đường đi

Dung thân vạn đại còn gì mà hơn

Hoàng thưa tôi rất tạ ơn

Hẹn ngày đền đáp nhiều hơn cho ngài

Nói xong Hoàng phải về ngay

Ông tìm đến chị giãi bày tâm tư

Ngọc Bảo khuyên để từ từ

Bà hỏi Trịnh Kiểm xem như thế nào

Trịnh Kiểm nghe vợ thì thào

Chuyện Hoàng đang định xin vào Hoá Châu

Sau khi suy nghĩ rất lâu

Nghĩ Hoàng tuổi nhỏ làm đâu được gì

Hoá Châu xa đất kinh kỳ

Sơn lam, chướng khí dễ đi khó về

Nếu mà giờ giết hắn đi

Kiểm sẽ mang tiếng còn gì tệ hơn

Kiểm viết tấu biểu đem dâng

Rằng xứ Thuận Hoá hiện đang thiếu người

Chiêu Huân Tĩnh công trẻ tuổi

Khiêm cung, đức độ, là người tài năng

Miền nam còn lắm khó khăn

Nguyễn Hoàng vào đó trấn an dân tình

Lê Anh Tông chỉ làm thinh

Bởi ông hiểu mình đâu có quyền chi

Nguyễn Hoàng nhận lệnh cấp kỳ

Toàn bộ gia quyến liền đi trong ngày

Trịnh Kiểm muốn lật vua ngay

Nhưng ông do dự chuyện này rất lâu

Kiểm sai một kẻ lính hầu

Tìm về phương bắc vào cầu Bỉnh Khiêm

Trạng Trình hiểu ý bảo liền

Thờ phật hướng thiện sẽ nhiều oản ăn

Kiểm nghe qua, bỏ dã tâm

Kiểm từ hôm đó chỉ làm Thái Sư

Trịnh Kiểm lại muốn báo thù

Ông ta chuẩn bị quân nhu rất nhiều

Huy động quân đánh Bắc triều

Quân đội hùng mạnh và nhiều hơn xưa

Binh mã luyện tập sớm trưa

Quyết tâm không để cho thua phen này

Sáu vạn quân tập họp ngay

Kiểm rao là đội quân này rất đông

Mười hai vạn sẽ tấn công

Đông Kinh đánh chiếm chỉ trong một ngày

Tuy nhiên kế hoạch lần này

Trịnh Kiểm sẽ đánh hướng Tây Bắc triều

Vùng này đồi núi rất nhiều

Dân cư không nhiều rất dễ hành quân

Quân Trịnh từ hướng Thiên Quan

Họ đã tiến đến địa bàn Sơn Tây

Tuyên Quang, Hưng Hoá hàng ngay

Hào trưởng, thủ lĩnh vùng này hàng Lê

Kinh Bắc, quân Trịnh tiến về

Một vùng rộng lớn theo về nhà Lê

Mạc Phúc Nguyên bỏ kinh kỳ

Quân Mạc xây luỹ dọc theo sông Hồng

Đồn binh dày đặc bờ sông

Một tuyến phòng thủ mênh mông trải dài

Nghi binh đánh trống cả ngày

Mạc đợi quân Trịnh đến ngày cạn lương

Ai ngờ quân Trịnh khẩn trương

Rất nhiều tuyến đường vận chuyển đã thông

Trịnh Kiểm đốc thúc tấn công

Thuỷ bộ các lộ quyết lòng thắng ngay

Nam triều tiến đến bao vây

Quân Mạc chưa biết phá vây cách nào

Tình thế chưa biết tính sao

Vua tôi nhà Mạc lao đao rối bời

Có một mưu sỹ mở lời

Rằng đừng có đợi Nam triều cạn lương

Vì họ đã thông nhiều đường

Tình hình chiến trường thất thế cho ta

Bây giờ phải chia quân ra

Đánh vào Thanh Hoá sẽ là kế hay

Mạc Phúc Nguyên hiểu ra ngay

Ông sai Kính Điển chọn ngày hành quân

Mạc Kính Điển dẫn đại quân

Thuỷ bộ tinh nhuệ tiến dần vào Nam

Tin báo từ dưới phía nam

Thanh Hoá cấp báo nên làm Kiểm lo

Nam triều chia quân trở vô

Quân Mạc hét hò lại rút trở ra

Vậy là vòng vây nới ra

Trịnh Kiểm cũng mệt thế là rút quân

Trải qua chinh chiến nhiều lần

Kinh tế triều Mạc có phần khó khăn

Quân đội hay thiếu lương ăn

Can qua binh lửa làm dân chán chường

Hai phe dành giật chiến trường

Bá tánh trăm đường cơ cực khổ đau

Mấy chục năm cứ đánh nhau

Sông núi thảm sầu sáo thịt nồi da

Mạc Phúc Nguyên vừa băng hà

Mạc Mậu Hợp thế là lên thay

Vua nhỏ tuổi, việc chẳng hay

Mạc Kính Điển phải một tay chống chèo

Mạc Nhượng Đôn phụ tá triều

Hai người gánh vác Bắc triều giang sơn

Trịnh Kiểm lại ra tiếp đòn

Sơn Nam, quân Trịnh thắng giòn chẳng thua

Mạc Kính Điển cũng không vừa

Công thần nhà Mạc từ xưa mấy người

Mặc cho Trịnh Kiểm vui cười

Kính Điển dẫn người đánh lẻn vào nam

Nam triều bị đánh nát tan

Quân chết hàng vạn , xác phơi đầy đồng

Trịnh Kiểm lại rút vào trong

Hai phe cứ thế lòng vòng đánh nhau

Tuổi già, sức yếu lắm đau

Sau cơn bạo bệnh Kiểm chầu tổ tiên

Trịnh Cối thay thế lắm quyền

Bắc Nam chinh chiến thêm liền chục năm

Trăm họ chịu lắm nhọc nhằn

Ruộng đồng xơ xác, khô cằn đất đai

Chiến cuộc cứ thế dằng dai

Trịnh Cối vừa chết nhường ngai Trịnh Tùng

Nhà Mạc cũng gặp bần cùng

Quân đội tan tác anh hùng chẳng ai

Mạc Mậu Hợp hết nhân tài

Không thể chống lại chính quyền vua Lê

Sau nhiều thất bại ê chề

Mậu Hợp lại phải tìm về Bỉnh Khiêm

Hỏi rằng liệu có dài thêm

Cơ đồ nhà Mạc giờ nên thế nào

Bỉnh Khiêm nói mấy lời vào

Rằng Cao Bằng ấy, đất cao thưa người

Có thể trụ được vài đời

Mạc Mậu Hợp hiểu ra rồi nên nghe

Quân Nam thắng như chẻ tre

Quân Mạc cứ thế bị thua tơi bời

Đất đai đã mất sạch rồi

Triều đình nhà Mạc di dời lên non

Trịnh Tùng thâu tóm giang sơn

Hoàng Lê nhất thống nước non hai miền

Sau nhiều năm đánh triền miên

Đại Việt đã được nối liền với nhau

Nhưng mà ai có ngờ đâu

Thế lực Trịnh Nguyễn bắt đầu phân chia

Lại thêm nước mắt đầm đìa

Lại thêm máu chảy , chia lìa tình thân

Lại thêm thống khổ nhân dân

Lại thêm nước Việt dần dần mở mang.

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2018

TRỊNH – NGUYỄN PHÂN TRANH DIỄN CA

 

Lê Trung Hưng, hiệu Anh Tông

Trịnh Kiểm muốn diệt người dòng Nguyễn Kim

Nguyễn Hoàng đã được hay tin

Ông khéo léo tìm cách lánh vào nam

Chiến tranh Nam, Bắc điêu tàn

Nhân dân thống khổ, cơ hàn khắp nơi

Đất Hoá Châu rất xa xôi

Đèo Ngang áng ngữ, một nơi thưa người

Sau khi Hoàng nhận chỉ rồi

Gia đình di dời vào hết đàng trong

Gia nô theo Hoàng rất đông

Những người nghèo khó và không gia đình

Tội phạm trốn tránh ngục hình

Dân chạy loạn lạc đao binh cũng vào

Hoá Châu nhiều núi đồi cao

Đồng bằng nhỏ hẹp, gió Lào rất oi

Nguồn nước ngọt lại hiếm hoi

Quanh năm gió bão biển khơi đổ vào

Sông ngắn không có đê cao

Lũ quét hay đổ trên cao bất ngờ

Nông nghiệp hoa màu xác xơ

Trăm ngàn cái khó chực chờ người ta

Nguyễn Hoàng lặn lội đường xa

Đoan Quận Công là chức vụ được giao

Hoàng cho xây đắp luỹ cao

Để phòng quân Mạc đánh vào thường xuyên

Nhiều đồn canh dọc bờ biển

Ngày đêm túc trực chiến thuyền tuần tra

Nhiều phen quân Mạc đánh ra

Quân Nguyễn đều đuổi Mạc ta chạy về

Kinh tế phát triển nhiều bề

Người dân hướng về Hoàng rất là đông

Bao năm vất vả cực công

Hoá Châu phát triển thật không ai ngờ

Nhân dân được cảnh ấm no

Nguyễn Hoàng nộp thuế đủ cho Lê triều

Chiến công đánh Mạc cũng nhiều

Nguyễn Hoàng vào triều yết kiến vua Lê

Lụa là gấm vóc dâng về

Vua Lê không thể mà chê được gì

Hoàng vào Trịnh phủ thăm chị

Trịnh Kiểm đón tiếp chi ly tận tình

Thấy Hoàng có lý có tình

Thái Sư họ Trịnh có phần nể nang

Kiểm giao thêm đất cho Hoàng

Đó là xứ Quảng miền nam trở vào

Nguyễn Bá Quýnh đến bàn giao

Thuận- Quảng từ đó thuộc vào Nguyễn quân

Nguyễn Hoàng tuyển mộ thêm quân

Dinh phủ Trà Bát dần dần xây lên

Hoàng đặt quan lại dưới trên

Những trạm thu thuế dựng lên cả vùng

Thuận- Quảng lớn mạnh không ngừng

Nguyễn Hoàng vẫn một dạ trung Lê triều

Nhà Mạc cũng không đánh nhiều

Do đó Hoàng phát triển nhiều quân lương

Trịnh Tùng gọi Hoàng hồi hương

Lấy cớ giúp đỡ quân lương Nam triều

Nguyễn Hoàng tỏ vẻ biết điều

Ông dẫn quân đến Lê triều giúp cho

Quân Mạc nhiều trận thua to

Nguyễn Hoàng từ đó có nhiều uy danh

Trịnh Tùng đem lòng rất ganh

Tùng tìm cách để diệt nhanh Nguyễn Hoàng

Tuy có tình nghĩa họ hàng

Nhưng mà Trịnh- Nguyễn lại mang tư thù

Nguyễn Hoàng không chút chần chừ

Ông phải tính kế từ từ chạy đi

Mưu kế đã được thực thi

Nguyễn Hoàng giả dẫn quân đi đánh thù

Quân Mạc còn sót tàn dư

Hoàng nhân cơ hội chạy ù vào nam

Trịnh Tùng biết chuyện không cam

Tùng gửi thư trách để làm răn đe

Nguyễn Hoàng xuống nước lắng nghe

Ông gả con gái mình về Trịnh gia

Lễ cưới công nhận thông gia

Ngọc Tú- Trịnh Tráng thế là thành hôn

Từ đó Nguyễn Hoàng xây đồn

Trịnh- Nguyễn chia cách Giang Sơn hai miền

Đại Việt, nhà Mạc đã yên

Kinh tế phát triển bắt đầu giao thương

Thuyền buôn của người Tây phương

Họ đã tìm đường đến với nước ta

Nhiều thành phố cảng mở ra

Đạo Thiên Chúa cũng mượn đà vào theo

Đàng trong kinh tế còn nghèo

Tiên Chúa mở đất thêm nhiều về nam

Chú trọng phát triển Quảng Nam

Thương cảng quốc tế Hội An thành hình

Hàng hải nhiều tuyến lộ trình

Hà Lan, Nhật Bản sang mình bán buôn

Hàng hoá có rất nhiều nguồn

Hồ tiêu, tổ yến luôn luôn đắt hàng

Ruộng đồng trù phú mùa màng

Phố xá xây dựng khang trang thêm nhiều

Ngoại thương mở rộng đa chiều

Thương cảng cập bến thêm nhiều thuyền buôn

Tây Ban Nha cũng sang luôn

Bồ Đào Nha lắm thuyền buôn cập vào

Kỹ thuật phát triển đỉnh cao

Thuyền chiến lắp vào nhiều súng thần công

Vỏ thuyền được bọc giáp đồng

Quân bộ súng ống bắt đầu được mang

Phía nam ngày càng mở mang

Nhiều dân di trú từ đàng ngoài vô

Người Chăm càng lùi trở vô

Nguyễn Hoàng cứ thế là cho người vào

Người Việt đi đến chỗ nào

Người Chăm họ lánh dần vào phía nam

Đàng trong ổn định nhiều năm

Dân tình no ấm, nhân tâm thái hoà

Phật Giáo càng mở rộng ra

Chùa Thiên Mụ là cột mốc vàng son

Đạo, đời kết nối vuông tròn

Tiên Chúa đã rất được lòng nhân dân

Tám chín tuổi, Chúa từ trần

Vua Lê phong tước là Cẩn nghĩa công

Cung Ý là thuỵ của ông

Người dân thờ Đoan Quận Công rất nhiều

Nguyễn Phúc Nguyên kế vị triều

Tự là Chúa Sãi, người nhiều tài ba

Lan Xang nỗi loạn đánh qua

Tướng Tôn Thất Hoà đánh dẹp người Man

Bờ cõi thêm một mở mang

Những vùng miền núi, người Man quy hàng

Nước Chân Lạp hay lấn sang

Chúa Sãi gả nàng Ngọc Vạn làm dâu

Hai nước thân thiện với nhau

Quân Việt- Chân Lạp giúp nhau nhiều chiều

Mô Xoài, dân ít đất nhiều

Chân Lạp đã biếu cho người Việt ta

Trạm thu thuế được lập ra

Lưu dân người Việt vào ra dễ dàng

Quân Nguyễn hỗ trợ lập làng

Bảo vệ dân chúng khai hoang xa nhà.

Thuyền buôn người Bồ Đào Nha

A -lex- xanh- đờ- rốt và thương gia

Họ vào buôn bán với ta

A- lex- xanh- đờ- rốt là Mục sư

Ông muốn truyền giáo từ từ

Nhưng mà Chúa Sãi đã từ chối ngay

Vì ta chưa hiểu đạo này

Cho nên dân chúng thường hay phàn nàn

Lệnh cấm đạo đã được ban

Giáo sỹ chán nản bỏ ra Bắc hà

Đàng ngoài, Trịnh Tùng băng hà

Trịnh Tráng thế là kế vị ngôi vương

Chức thường gọi Thanh Đô Vương

Tráng ban chỉ xuống Phúc Nguyên thăm dò

Rằng Phúc Nguyên phải nộp tô

Tự thân ra bắc hoặc cho con về

Nguyễn Phúc Nguyên không chịu về

Ông viết thư về cho Trịnh Tráng ngay

Ý ông không nhận Sắc này

Từ giờ thôi hãy đừng đòi gì thêm

Trịnh Tráng biết chuyện tức lên

Thanh Đôn Vương bèn chuẩn bị phát binh

Tình báo cho biết nội tình

Nguyễn Phúc Nguyên phải luyện binh mỗi ngày

Đào Duy Từ hiến kế hay

Quân Nguyễn xây dựng Luỹ Thầy rất cao

Chông tre cắm dưới chiến hào

Đặt rất nhiều pháo thần công trên thành

Trịnh Tráng phát động chiến tranh

Quân hai mươi vạn chia thành làm hai

Lê Khuê cùng tướng Nguyễn Khải

Tại cửa Nhật Lệ, cả hai tiến vào

Quân Trịnh đã hội cùng nhau

Quân Nguyễn chuẩn bị đón đầu chống ngăn

Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Phúc Trung

Và tướng Nguyễn Vệ đã cùng ra quân

Quân Trịnh di chuyển dần dần

Họ chiếm một phần nam ngạn sông Gianh

Thần công dàn trận công thành

Súng bắn tan tành hàng loạt đồn canh

Nguyễn quân bắn trả rất mạnh

Súng ống hiện đại trên thành bắn ra

Thần công của Bồ Đào Nha

Uy lực thật là dũng mãnh vô biên

Quân Trịnh bị vỡ trận liền

Họ không thể tiến được thêm chút nào

Bộ binh hỗn chiến với nhau

Thuỷ quân bắt đầu nổ súng giao tranh

Máu đỏ loang khắp sông Gianh

Hai phe tranh giành từng nóc nhà dân

Sau khi tiến đánh nhiều lần

Quân Trịnh lùi dần về củng cố quân

Nguyễn Hữu Dật dụng ly gián

Tung tin có phản đánh vào Trịnh gia

Rằng là ở đất Bắc hà

Hiện giờ Trịnh Nhạc, Trịnh Gia mưu đồ

Trịnh Tráng nghe vậy lắm lo

Thanh Đô Vương vội phải cho quân về

Sau khi quân Trịnh rút đi

Luỹ Thầy tức thì gấp rút sửa sang

Chiến hào chằng chịt dọc ngang

Thần công hiện đại được mang lên thành

Trận địa pháo đã hình thành

Chuyên gia huấn luyện pháo binh lành nghề

Quân đội quy củ chỉnh tề

Thuỷ bộ thiện chiến không chê chỗ nào

Luỹ Trường Sa cũng đắp cao

Khó đội quân nào có thể tấn công

Vì nhu cầu súng thần công

Chúa rất trọng dụng người Bồ Đào Nha

Xưởng đúc súng được lập ra

Thuyền buôn họ đến xứ ta rất thường

Chúa cho phép dựng Giáo Đường

Bắt đầu có những giáo phường lập ra

Phục vụ người Tây xa nhà

Thánh lễ được tổ chức ra hàng tuần

Hội An chào đón lưu dân

Người Hoa họ đã dần dần sang đông

Hội Quán dựng cạnh mé sông

Những phố đèn lồng liên tiếp được xây

Nhất kinh kỳ, nhì nơi đây

Hội An từ đấy nổi danh như cồn

Chúa dựng phủ tại Phú Xuân

Cung điện bề thế nhiều phần xa hoa

Người Chăm tại xứ Khánh Hoà

Nhiều năm thù oán dân ta rất nhiều

Văn Phong lưu phủ Phú Yên 

Cấu kết Chăm chúa chiếm nhiều đất đai

Quân Chăm vượt qua Luỹ Choại

Họ chiếm Đà Bài uy hiếp Hội An

Tình thế vào lúc nguy nan

Chúa Sãi và những quần thần rất lo

Quân Trịnh thường đánh bất ngờ

Lưỡng đầu thọ địch bây giờ tính sao

Để tránh quân Trịnh tiến vào

Sãi Vương ngọt ngào cúi nhận Sắc phong

Chúa Nguyễn sẽ ra Thăng Long

Để tỏ tấm lòng trung với vua Lê

Nhưng theo mật thám báo về

Quân Trịnh không hề dự tính tấn công

Mạn bắc xem như lo xong

Nguyễn Hữu Vinh phải vào trong ngăn thù

Chiến thuyền quân Nguyễn tiến vô

Cửa Thị Nại họ hét hò tấn công

Hai bên bắn súng thần công

Những ngọn lửa hồng nghi ngút bốc cao

Quân Nguyễn tấn công ào ào

Thuỷ bộ phối hợp đánh vào quân Chăm

Tên đạn bắn cứ ầm ầm

Voi chiến rầm rầm giày xéo lẫn nhau

Quân Chăm bị trận thua đau

Toàn bộ xuống tàu chạy đến Phú Yên

Văn Phong cũng trốn nhanh liền

Phản loạn đã được dẹp yên dễ dàng

Người Chăm phát triển Phan Rang

Cam Ranh hải cảng thuyền bè rất đông

Họ đã mua súng thần công

Hạm đội thuyền chiến bọc đồng tối tân

Người Bồ Đào Nha, Hà Lan

Người Hoa họ cũng đã sang buôn hàng

Xứ Chăm kinh tế vững vàng

Quân đội thuộc hàng tinh nhuệ chính quy

Chúa Sãi lo đến an nguy

Người Chăm quấy nhiễu biên thuỳ phía nam

Chúa gả con cho vua Chăm

Ngọc Khoa công nữ vào nam theo chồng

Hai nước đường xá được thông

Từ đó Chăm Việt đã không oán thù

Nhà Trịnh cũng chẳng có vừa

Trịnh Tráng tài giỏi đâu thua ai nào

Phương Tây cũng đã tìm vào

Giao thương buôn bán biết bao mặt hàng

Phố Hiến thành một thương cảng

Thương nhân dễ dàng thành lập hãng buôn

Người Hà Lan lui tới luôn

Người Hoa, người Nhật thuyền buôn sang đầy

Nhà truyền đạo cũng sang đây

Họ xin được phép để xây nhà thờ

Tuy nhiên Chúa chưa cho vô

Luật lệ nghiêm khắc không cho đạo vào

Phố Hiến kinh tế lên cao

Không có nơi nào bì được với đây

Nhất kinh kỳ, nhì chỗ này

Triều đình Lê- Trịnh càng ngày vang danh

Nhân lúc đàng trong tranh dành

Nguyên nhân bởi thế tử Anh chán chường

Trách Nguyễn Phúc Nguyên không thương

Phúc Anh tìm đường đến Trịnh cầu xin

Trịnh Tráng hay được nguồn tin

Quân đội được lệnh tiến vào trong nam

Thuỷ bộ kéo đi ầm ầm

Trịnh vào Nhật Lệ âm thầm dừng chân

Nguyễn Hữu Tiến, Nguyễn Hữu Dật

Hai tướng quân Nguyễn cũng gần đến nơi

Chờ đợi hơn chục ngày trời

Phúc Anh không chịu đáp lời Trịnh quân

Trịnh Tráng bực bội tinh thần

Nghĩ mình bị Nguyễn Phúc Anh lừa rồi

Không thấy nội ứng đến nơi

Quân Trịnh mệt mỏi rã rời cả ra

Bất ngờ quân Nguyễn đánh ra

Trịnh Tráng vất vả đương đầu các nơi

Quân Trịnh tan tác tơi bời

Trịnh Tráng tháo chạy khỏi nơi chiến trường

Chiến sỹ la liệt tử thương

Bại binh tìm đường rút khỏi miền nam

Nguyễn Phúc Liệt ở lại nam

Đất Bố Chính làm căn cứ tiền tiêu

Bảy ba tuổi cũng đã nhiều

Chúa Sãi mất để lại nhiều tiếc thương

Phúc Lan thay thế ngôi vương

Tên thường được gọi Thượng Vương đương thời

Phúc Lan chưa yên chỗ ngồi

Nguyễn Phúc Anh tới để đòi tranh ngôi

Anh em đánh đấm tơi bời

Phú Lan giết Phúc Anh rồi mới yên

Nguyễn Phúc Lan vừa mới lên

Chúa tiến đánh liền Bố Chính lấy oai

Nguyễn Đình Hùng làm nguyên soái

Quân Nguyễn tiến ra đàng ngoài

Thuỷ binh bí mật tiến ngoài biển vô

Nguyễn quân đánh úp bất ngờ

Tướng Trịnh Nguyễn Tịch chưa lo bố phòng

Nguyễn quân đánh mạnh vào trong

Quân Trịnh thất thế khó lòng mà ngăn

Nguyễn Đình Hùng đánh quá hăng

Quân Trịnh hốt hoảng thi nhau bỏ thành

Nguyễn Tịch tử trận trong thành

Nam Bố Chính thành đất của Nguyễn quân

Trịnh Tráng điều động đại quân

Tướng Nguyễn Khắc Liệt dẫn quân tiến vào

Quân Trịnh tiến công ào ào

Nguyễn Đình Hùng không thể nào mà ngăn

Phía Nguyễn tạm thời lui quân

Tướng Nguyễn Khắc Liệt lùi quân trở về

Nguyễn Hữu Dật hiến liên kế

Mục đích dùng để ly gián Trịnh quân

Rằng Nguyễn Khắc Liệt lui quân

Bởi vì đã nhận theo về Thượng Vương

Chuẩn bị nội ứng mở đường

Quân Nguyễn theo sự chỉ đường đánh ra

Trịnh Tráng nghe vậy điều tra

Ông nghĩ con rể phản ta thật rồi

Nguyễn Phúc Liệt bị chơi vơi

Nguyễn Phúc Lan dẫn quân tới đánh vào

Khắc Liệt lâm cảnh lao đao

Ông ta không biết cách nào mà xoay

Liệt viết thư cấp báo ngay

Trịnh Tráng vội vã điều ngay quân vào

Trịnh Kiều hành quân rất mau

Nhưng không phải để đối đầu Nguyễn quân

Trịnh Kiều đến quá bất thần

Khắc Liệt cứ tưởng là quân cứu mình

Nguyễn Khắc Liệt chưa kịp tính

Trịnh Kiều cho lính bắt liền giải đi

Khắc Liệt về đến kinh kỳ

Trịnh Tráng cho giết tức thì rất nhanh

Quân Nguyễn nhân dịp cướp thành

Châu bắc Bố Chính thuộc về Phúc Lan

Trịnh Tráng tức đến ứa gan

Thanh Đô Vương tiếp tục mang quân vào

Trịnh Tạc, Trịnh Lệ đi đầu

Tướng Minh, Trứ, Thọ cùng nhau mở đường

Quân Trịnh tràn mọi nẻo đường

Tướng Nguyễn vào thế vô phương đối đầu

Bùi Công Thắng bị chém đầu

Bắc Bố Chính lại rơi vào Trịnh quân

Quân Trịnh hăng hái tinh thần

Trịnh Tráng thống lĩnh đại quân tiến vào

Vua Lê cũng tiến phía sau

Tại Nhật Lệ, Trịnh hội nhau các đoàn

Quân Nguyễn đều bị đánh tan

Tuy nhiên khí hậu miền nam oi nồng

Quân Trịnh không chịu nổi nóng

Họ phải đành lòng rút lại trở ra

Sau khi trở lại Bắc hà

Chúa Trịnh nhờ vả đến người Hà Lan

Ông viết thư cho Hà Lan

Toàn quyền Đông Ấn nội dung nói rằng

Chúng tôi nhờ đến các ông

Một đội tàu chiến với đông lính tài

Các ông chiếm Quảng Nam ngay

Cả miền đất ấy sau này tôi trao

Các nguồn lợi tức thu vào

Chúng ta cam kết cùng nhau chia đều

Dựa theo bản ước đã nêu

Người Hà Lan đã bắt đầu thực thi

Hà Lan gây hấn tức thì

Nguyên nhân lấy cớ là vì như sau

Đông Ấn bị chìm hai tàu

Của cải trên tàu bị Nguyễn tịch thu

Lính tráng bị Nguyễn cầm tù

Công ty Đông Ấn có thù từ đây

Chúa Nguyễn bắt đóng cửa ngay

Cấm công ty này trên đất Hội An

Tình hình từ đó thêm căng

Đông Ấn chấp nhận giúp đàng ngoài quân

Hà Lan bắt đầu ra quân

Năm tàu chiến lớn chở quân rất nhiều

Ngoại giao bế tắc các chiều

Đông Ấn và Nguyễn lắm điều không thông

Phía Hà Lan rất nóng lòng

Họ gửi thư đến Đàng trong yêu cầu

Họ bắt Chúa thả người mau

Nếu không họ sẽ cho tàu tấn công

Ngoại giao xem như không xong

Người Hà Lan vòng xuống đánh Quy Nhơn

Đại bác bắn phá các đồn

Quân lính đổ bộ bắt hơn chục người

Họ đốt phá hết xong xuôi

Tàu chiến quay ngược ra ngoài Quảng Nam

Hà Lan lên Cù Lao Chàm

Nhưng phía Nguyễn đã âm thầm phục binh

Hà Lan bị chết trăm lính

Đoàn thuyền hành trình trở lại bắc phần

Phía Hà Lan giết nhiều dân

Con tin họ giết khoảng gần hai mươi

Hà Lan bị mất nhiều người

Họ liền cho người đến Trịnh cầu xin

Họ nhờ Trịnh Tráng phát binh

Tuy nhiên chúa Trịnh làm thinh lần này

Họ Trịnh cũng muốn thắng ngay

Nhưng tình thế này có vẻ khó ăn

Hà Lan huy động thêm quân

Năm tàu chiến lớn đến gần Thuận An

Hải tuần cấp báo lên quan

Phúc Tần huy động thuỷ quân chặn đầu

Năm mươi thuyền nối đuôi nhau

Hà Lan tàu chiến bị vào vòng vây

Thần công đồng loạt bắn ngay

Một trận hải chiến cả ngày diễn ra

Thuyền Nguyễn đánh sáp lá cà

Thuỷ binh tiếp cận thế là xông lên

Đánh nhau hỗn loạn trên thuyền

Hà Lan bị một chiến thuyền đắm ngay

Một chiếc nữa cũng không may

Nó chìm vì đụng phải ngay đá ngầm

Quân Nguyễn bắn súng ầm ầm

Hà Lan sợ lắm giương buồm rút ngay

Cả hạm đội đã tháo chạy

Quân Nguyễn chiến thắng trận này rất oai

Hà Lan không dám đánh lại

Chúa Nguyễn cũng phải khéo đường ngoại giao

Vì lo quân Trịnh đánh vào

Thượng Vương rất muốn dựa vào Tây phương

Ông muốn mở rộng thương trường

Thúc đẩy kinh tế thông thương nhiều hàng

Chúa luôn chú trọng Hội An

Vì thế xứ Quảng mở mang rất nhiều

Trịnh Tráng còn oán giận nhiều

Thanh Đô Vương lại tiếp điều quân đi

Lần này cũng giống mọi khi

Lê Văn Hiểu kéo quân đi Quảng Bình

Bộ binh đánh nam Bố Chính

Cửa Nhật Lệ đội thuỷ binh kéo vào

Nhờ dựa vào Luỹ Thầy cao

Tướng Trương Phúc Phấn anh hào kiên trung

Quân Nguyễn chống trả đến cùng

Quân Trịnh phải dừng không thể tiến thêm

Nguyễn Phúc Tần mang tiếp viện

Tướng Nguyễn Hữu tiến đánh vào ban đêm

Quân Trịnh rối loạn cả lên

Binh sỹ chạy hết tìm đường thoát thân

Lê Văn Hiểu bị bại trận

Quân Nguyễn truy kích đến gần sông Gianh

Lê Văn Hiểu kịp thoát nhanh

Quân Trịnh về bắc Quảng Bình hội nhau

Nguyễn Phúc Tần muốn tiến mau

Ý định thế tử muốn thâu Quảng Bình

Kế hoạch đánh bắc Bố Chính

Quân cơ chuẩn bị hành trình tấn công

Ai ngờ tin ở đàng trong

Chúa băng hà khiến cho lòng không vui

Phúc Tần phải dẫn quân lui

Thế tử kế vị lên ngôi tức thì

Hiền Vương là chúa uy nghi

Tài ba xuất chúng ai bì được hơn

Trịnh Tráng cũng phải lui quân

Tình hình hai phía có phần tạm yên.

Người Chăm quấy nhiễu Phú Yên

Tin về cấp báo Chúa Hiền được hay

Chúa huy động quân đến ngay

Hùng Lộc được phái cầm quân tiến vào

Sau nhiều ngày vượt núi cao

Hùng Lộc tiến xuống đánh vào quân Chăm

Người Chăm không đủ sức ngăn

Họ ra hàng Chúa và dâng đất về

Hùng Lộc tiếp quản tức thì

Chăm Việt biên thuỳ tại đất Phú Yên

Chân Lạp đấu đá triền miên

Anh em chém giết, họ hàng đánh nhau

Nặc Ông Chân có tài cao

Ông ta diệt hết người nào không theo

Ang Sur, An Tan không theo

Âm mưu lật đổ vương triều Nặc Ông

Bà Ngọc Vạn tỏ nỗi lòng

Khuyên Ang Sur với Ang Tan thế này

Rằng tìm đến Phúc Tần ngay

Chắc chúa sẽ giúp cho ngay ấy mà

Ang Sur, Ang Tan đi ra

Họ thỉnh cầu là xin chúa giúp binh

Chúa Hiền cho mượn quân binh

Tướng Nguyễn Phước Yến mang binh đi liền

Thành Mỗi Xuy, Phước Yến đến

Quân Nguyễn được lệnh tiến lên phá thành

Sau vài đợt súng giao tranh

Đại bác phá huỷ tan tành luỹ cao

Quân Nguyễn ùa hết cả vào

Nặc Ông Chân bị bắt vào tù xa

Quảng bình vua bị đày ra

Nhưng sau ông đã qua đời tại đây

Ang Sur lên quốc vương ngay

Đô tại Long Úc, ông xây quyền hành

An Tan đóng tại Sài thành

Chức phó vương đã được giành cho ông

Chân Lạp đã ổn định xong

Chúa Nguyễn tính chuyện tấn công Quảng Bình

Lần này quân Nguyễn động binh

Quân Nguyễn đánh bắc Bố Chính

Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Hữu Tiến tấn công

Quân Trịnh không kịp bố phòng

Phạm Tất Toàn phải tay không dâng thành

Hữu Tiến, Hữu Dật tiến nhanh

Hai tướng tiến đánh thẳng vào Hoành Sơn

Quân Trịnh rút khỏi Hoành Sơn

Tướng Lê Hữu Đức nhanh chân bỏ thành

Hà Trung bị đánh tan tành

Tướng Lê Văn Hiểu bỏ thành chạy luôn

Hai tướng Trịnh thu tàn quân

Họ chạy về đất Nghệ An giữ thành

Trịnh Tráng hay tin mất thành

Vương phái Trịnh Thượng vội hành quân ngay

Đức và Hiểu bị phạt ngay

Đức bị giáng chức xuống ngay tức thì

Trịnh Thượng kéo đại binh đi

Quân bộ thần tốc tiến về Kỳ Hoa

Thuỷ quân tiến đến Kỳ La

Hữu Tiến, Hữu Dật thế là rút đi

Trịnh Thượng vội bèn sinh nghi

Ông ta liền nghĩ đuổi theo sẽ phiền

Quân Trịnh đóng tại Lạc Xuyên 

Hà Trung một nửa đóng liền kề nhau

Hữu Tiến, Hữu Dật cùng nhau

Họ thấy quân Trịnh đằng sau đã dừng

Hai tướng bàn bạc tấn công

Thuỷ quân đánh vòng lên hướng Kỳ La

Quân bộ tập kích Kỳ Hoa

Quân Trịnh sơ hở thế là thua ngay

Toàn quân phải buộc rút chạy

An Trường họ rút về ngay bảo toàn

Châu Nhai, Trịnh đóng thuỷ quân

Thế là bảy huyện Nghệ An không còn

Quân Nguyễn củng cố lại đồn

Trịnh Thượng bị giáng chức luôn phải về

Trịnh Tạc lại được phái đi

Quân Trịnh đã được tức thì bổ sung

Lực lượng trở lại rất đông

Nguyễn Hữu tiến biết khó lòng mà đương

Ông tạm cho quân lui xuống

Tiến giữ Hà Trung để chờ viện binh

Miền bắc nhà Mạc dấy binh

Trịnh Tạc lại phải kéo binh tiễu trừ

An Trường Đào Quang Nhiêu giữ

Khu Độc trấn thủ là Vũ Văn Thiêm

Thân Văn Quang, Mẫn Văn Liên

Hai người đến liền Tiếp Vũ đóng quân

Quân Nguyễn biết Trịnh rút quân

Nguyễn Hữu Tiến lại tiến quân đánh về

Bộ binh đội ngũ chỉnh tề

Thần công nổ súng bắn về Trịnh quân

Mẫn Văn Liên, Thân Văn Quang

Hai tướng nhà Trịnh vội vàng lui binh

Đào Quang Nhiêu tung viện binh

Lực lượng quân Trịnh hiệp đồng phản công

Hai phe dàn trận trên đồng

Quân Nguyễn lợi thế thần công rất nhiều

Quân Trịnh tuy hoả lực yếu

Nhưng họ thiện chiến đánh liều và hăng

Voi chiến tạo thế cân bằng

Trận chiến căng thẳng và nhiều thương vong

Nguyễn Hữu Dật luồn vào trong

Thuỷ quân đánh vòng vào Vũ Văn Thiêm

Văn Thiêm bị đánh bại liền

Khu Độc quân Nguyễn tiến vào chiếm ngay

Thuỷ bộ phối hợp bao vây

Đào Quang Nhiêu không trở tay cách nào

Nguyễn quân bắn pháo ào ào

An Trường tướng Trịnh lùi vào đóng quân

Trịnh Tráng hay tin thất trận

Trịnh Toàn cấp tốc hành quân tiến vào

Thạch Hà, Toàn tiến quân vào

Quân Trịnh phối hợp cùng nhau phản đòn

Quang Nhiêu được bổ sung quân

Nhiêu đến Đại Nại đóng quân canh phòng

Dương Hồ tiến lên Hương Bộc

Vũ Văn Thiêm vào chiếm cửa Châu Nhai

Tướng Nguyễn tấn công Châu Nhai

Thuyền chiến nối dài nổ súng bắn nhau

Nguyễn Cửu Kiều thắng trận đầu

Vũ Văn Thiêm lại thua đau lần này

Thuỷ quân Trịnh buộc rút ngay

Nguyễn Hữu Dật nhân dịp này vượt sông

Kiều, Dật phối hợp tấn công

Đại Nại, Nguyễn bắn thần công phá thành

Quân Trịnh tháo chạy rất nhanh

Đỗ Quang Nhiêu phải bỏ thành tạm lui

Hương Bộc, Nhiêu củng cố rồi

Sau đó Nhiêu ngồi chờ đợi viện binh

Nguyễn Hữu Tiến đến một mình

Quang Nhiêu liền dẫn tinh binh đón đầu

Hữu Tiến muốn diệt Nhiêu mau

Ông cho pháo bắn phủ đầu từ xa

Nhiêu tung đội tượng binh ra

Bộ binh vào giáp lá cà tràn lên

Cung nỏ tới tấp bắn tên

Xác lính hai phía chất lên như gò

Trịnh Toàn tiếp viện quân vô

Hữu Tiến thấy vậy liền cho quân lùi

Quân Trịnh truy đuổi gắt gao

Đến Đại Nại họ đánh vào Nguyễn quân

Nguyễn Cửu Kiều bị tử trận

Quân Nguyễn lùi dần trở lại Hà Trung

Trịnh Toàn tiến đánh Hà Trung

Tam Lộng Toàn bị vào vòng phục binh

Quân Trịnh bị vỡ đội hình

Trịnh Toàn buộc phải lùi binh quay về

An Trường, Toàn giữ địa thế

Trịnh Tráng bệnh nặng khó bề sống lâu

Trịnh Tạc có lắm mưu sâu

Toàn đang thế mạnh, trong đầu Tạc lo

Trịnh Căn được Tạc phái vô

Mục đích kềm lại uy to của Toàn

Trải qua một chặng hành quân

Trịnh Căn đã dẫn người vào Nghệ An

Căn cho hạ trại đóng quân

Chú cháu họ Trịnh tình thân bất hoà

Trịnh Tráng bệnh nặng băng hà

Trịnh Tạc kế vị nghiệp cha của mình

Nội bộ nhà Trịnh rối tinh

Trịnh Tạc muốn triệt thân binh của Toàn

Quân Nguyễn chiêu dụ Trịnh Toàn

Muốn Toàn tạo phản để theo Chúa Hiền

Nhưng Toàn đã chối từ liền

Thế nên quân Nguyễn bắt đầu rêu rao

Rằng Toàn ỷ thế tài cao

Y sẽ thống lĩnh quân vào Đông kinh

Trịnh Tạc chưa nắm tình hình

Tin đồn lan đến Đông kinh rất nhiều

Tạc đã lập tức xuống chiếu

Trịnh Căn được điều tiếp quản quân binh

Trịnh Toàn bị bắt về kinh

Tội giáng thình lình không chịu tang cha

Toàn bị bức tử tại nhà

Trịnh Căn thống lĩnh quân ra sa trường

Quân Trịnh tấn công khẩn trương

Căn muốn bình định chiến trường lập công

Hoàng Thể Giao, Trịnh Thế Công,

Lê Thì Hiến cùng vượt sông đánh thành

Quân Trịnh tiến rất là nhanh

Chẳng mà mấy chốc đến thành Thanh Chương

Quân Nguyễn phục các ngả đường

Tướng Tống Hữu Đại đón đường Trịnh quân

Quân Trịnh tiến đến rần rần

Họ không hề biết có quân đang chờ

Nguyễn quân xông ra bất ngờ

Các tướng của Trịnh bấy giờ mới lo

Quân Nguyễn bao vây nhiều giờ

Trịnh quân bị trận thua to phải lùi

Trịnh Căn biết được không vui

Quân Trịnh phải lùi về bắc sông Lam

Hai phe đối diện sông Lam

Lòng sông ngăn cách để làm đường ranh

Sau nhiều trận chiến tranh giành

Hai phe dùng cách đánh vào hậu phương

Quân Nguyễn ly gián đủ đường

Chủ yếu làm rối hậu phương kẻ thù

Quân Trịnh cũng chẳng chịu thua

Trịnh tung vàng bạc để mua lòng người

Hai bên tranh thủ ngược xuôi

Họ tìm kiếm người nội ứng bên trong

Cuộc chiến tình báo lòng vòng

Quân Trịnh nôn nóng dẹp yên chiến trường

Trịnh Căn củng cố hậu phương

Quân đội lên đường tái chiếm các nơi

Quân Nguyễn vì quá mệt mỏi

Chinh chiến nhiều rồi nên nản lòng quân

Trịnh Căn huy động đại quân

Quân Nguyễn đại bại nhiều lần bèn lui

Hoành Sơn đánh nhau trận cuối

Hai phe tơi bời chém giết lẫn nhau

Hữu Tiến, Hữu Dật oán nhau

Quân Nguyễn bắt đầu tan rã chia phe

Nguyễn thua nên phải rút về

Nhiều vùng đất về tay của Trịnh Căn

Trải qua chinh chiến nhiều năm

Quân Trịnh lại nắm Quảng Bình như xưa

Một năm ngơi nghỉ cũng vừa

Trịnh Tạc lôi kéo thêm vua Lê vào

Bố Chính Trịnh lại tiến vào

Trịnh Căn thống lĩnh dẫn đầu đại quân

Quân Trịnh di chuyển rần rần

Họ đã chiếm những vùng gần sông Gianh

Quân Nguyễn cố thủ trên thành

Nguyễn Hữu Dật lại hùng anh kiên cường

Trịnh cố tiến đánh nhiều đường

Nhưng mà lại bị tổn thương quá nhiều

Lương thực không có bao nhiêu

Nên họ không liều dám đánh nhau lâu

Trịnh Tạc lại rút về mau

Biết bao xương máu con người phí đi

Đánh mãi chẳng thu được gì

Họ Trịnh trở về lại đất Đông Kinh

Nhà Mạc còn đám tàn binh

Họ luôn liều lĩnh trả thù nhà Lê

Nhưng Mạc thiếu thốn nhiều bề

Lòng dân đã về theo hết vua Lê

Quân Trịnh rất là thanh thế

Trịnh Tạc tài nghệ dẹp yên Cao Bằng

Nhà Mạc sau đã dẹp xong

Trịnh Tạc lại kéo quân vào trong nam

Thuỷ quân do Trịnh Căn nắm

Lê Thì Hiến cầm quân bộ tiến vô

Luỹ Trấn Ninh đánh nhau to

Quân Nguyễn chống đỡ ngoan cường không lui

Nguyễn Hữu Dật quyết không lùi

Quân Trịnh đánh mãi xong rồi rút đi

Từ đây ngăn cách biên thuỳ

Sông Gianh là luỹ ngăn đôi hai miền

Mấy chục năm đánh triền miên

Trịnh – Nguyễn giới tuyến thế là đã phân

Biết bao thống khổ muôn dân

Nước Việt dần dần cũng đã mở mang

Chúa Nguyễn tiến về phương nam

Đại Việt cương thổ nhiều lần rộng ra.

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2004

PHỒN HOA LẠNH LẼO

Cô đơn đi giữa phồn hoa

Sài gòn hoa lệ, lệ ta khóc người

Những chiều bến cảng mưa rơi

Cành hoa Phượng Vỹ giữa trời cứ bay

Gió rung, gió giật ngọn cây

Còi tàu vang tiếng đắng cay đợi chờ

Thuyền con rời bến bơ vơ

Nước triều dồn dập đánh bờ dòng kênh

Lục bình trên sóng lênh đênh

Mấy con chìm én cô đơn gọi đàn

Mưa tuôn xối xả lá vàng

Lá xanh quằn quại, bàng hoàng chồi non

Dòng người nối tiếp ngổn ngang

Biết bao tâm trạng trong lòng ngược xuôi

Đúng là một bức tranh đời

Áo mưa xanh, đỏ nối đuôi trên đường

Lòng ta chạnh nhớ người thương

Cũng chiều mưa ấy em buồn cô đơn

Một dòng tin nhắn nhẹ nhàng

Rằng: em lạnh quá, ngoài đường mưa to

Lặng người, ta đứng buồn so

Mong em cố gắng hết mưa rồi về

Đến đêm mưa vẫn dầm dề

Ta thì xa quá, khó về bên em

Sợ em lo nghĩ tủi thân

Ta chỉ cố gắng động viên đừng buồn

Khi nào mưa tắt hẳn cơn

Nước ngoài đường rút thì em hãy về

Buồn sao tâm trạng não nề

Tình yêu ly biệt đúng là xót xa

Nhưng người rất hiểu thương ta

Nên không đòi hỏi từ ta điều gì

Tháng năm cứ vậy qua đi

Thân em con gái gan lỳ nhiều hơn

Mặc dù em rất cô đơn

Nhưng yêu chung thủy sắt son một lòng

Chẳng vì lạnh lẽo phòng không

Mà em dễ dãi mủi lòng với ai

Mười năm tình chẳng nhạt phai

Chúng mình thầm hẹn tương lai chung nhà

Tình yêu đẹp chẳng xa hoa

Thứ cao quý nhất chính là niềm tin

Nên ta một dạ thương em

Chỉ lo phấn đấu công danh mỗi ngày

Đôi ta đi đoạn đường dài

Chỉ còn chút nữa đến ngày bên nhau

Nhưng do em lắm nỗi đau

Gia đình, bè bạn, luận bàn nhân duyên

Tính em yếu đuối, lại hiền

Em không chịu nổi nên em rất buồn

Phận con chữ Hiếu chưa tròn

Vì tình mà khổ đau lòng mẹ cha

Em đành tìm cách lánh xa

Bằng cách im lặng khiến ta đắng lòng

Bây giờ ta chẳng dám mong

Tình xưa lưu lại ở trong tim mình

Kệ đời phiêu bạt lênh đênh

Thử xem phận số của mình ra sao

Nhớ em lòng vẫn quặn đau

Từng đêm ta cạn chén sầu dưới trăng

Tự tình cùng với trăng vàng

Tiếc cho duyên phận trái ngang của mình

Ta mang tiếng kẻ bạc tình

Em ôm nỗi nhớ một mình khổ đau

Biết tìm em ở nơi đâu

Sài Gòn rộng lớn ngõ sâu ngoằn ngoèo

Chỉ còn ta lại tiếng yêu

Chỉ còn ta lại những chiều hoàng hôn

Phượng Hồng tơi tả nỗi buồn

Cánh sen tàn tạ bởi cơn mưa hè

Bao giờ em lại trở về

Bao giờ em nhắn sẽ chờ đợi ta

Hay đây là số phận ta

Nếu như đúng vậy thật là đắng cay

Người ơi ta vẫn nơi đây

Mong người trở lại để mình bên nhau

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc 2018

BẢN HÙNG CA UNG CHÂU

 

Vào thời vua Lý Nhân Tông

Thái hậu nhiếp chính việc công tài tình

Lý Đạo Thành rất nghiêm minh

Lý Thường Kiệt giỏi luyện binh thao trường

Kinh tế phát triển, thông thương

Đối nội đối ngoại nhiều đường lối hay

Đất nước phát triển từng ngày

Nghệ thuật phong phú , thơ hay rất nhiều

Phật Giáo rất được chuộng nhiều

Chùa chiền, đình miếu xây nhiều khắp nơi

Thái bình, dân sống thảnh thơi

Văn nghệ có lắm thú chơi hình thành

Thăng Long là đất kinh thành

Trường Quốc Tử Giám vinh danh nhân tài

Đê cao ngăn lũ thiên tai

Ruộng đồng trù phú trải dài mênh mông

Vụ mùa lúa tốt đầy đồng

Bến cảng nhộn nhịp rất đông thuyền bè

Kinh kỳ đông đúc ngựa xe

Đường xá rộng lớn toả về khắp nơi

Ngư dân chinh phục biển khơi

Tài năng thợ khéo nhiều đời còn vang

Chăm Pa hữu hảo lân bang

Các vùng phên giậu quy hàng thuận theo

Phương Bắc nhà Tống đương triều

Hăm he chinh phục, rất nhiều lần đe

Buổi đầu non yếu ta nghe

Nhưng giờ lớn mạnh chẳng e ngại gì

Họ khinh ta nước man di

Bắt ta luôn phải điều gì cũng theo

Hạch sách hăm doạ đủ điều

Đại Việt ngang bướng, Thiên triều động binh

Vua nhỏ tuổi, việc chưa tinh

Thái hậu gánh vác triều đình khó khăn

May sao có các trung thần

Hết lòng vì nước vì dân hiến mình

Tình báo cho biết tình hình

Rằng quân Tống đã luyện binh từng ngày

Âm mưu sẽ đánh phen này

Triều đình nhà Lý họp ngay quần thần

Lý Thường Kiệt mới phân trần

Nhà Tống vốn đã nhiều lần đánh ta

Gây bao nhiêu cảnh can qua

Ỷ thế nước lớn ép ta đầu hàng

Mỗi lần họ kéo quân sang

Chiến tranh đổ nát, điêu tàn quê hương

Lần này giặc rất khẩn trương

Ta nên phải tính chặn đường từ xa

Tôi xin nhận chỉ đánh xa

Chặn thế giặc trước để mà phòng xa

Còn hơn chờ chúng đánh ta

Mình sẽ bị động thật là không hay

Thái hậu ban chiếu xuống ngay

Truyền Lý Thường Kiệt chọn ngày ra quân

Ung Châu sang Việt rất gần

Quân Tống tập họp đại quân dần dần

Kỵ binh di chuyển rần rần

Chiến xa , thuyền chiến bội phần tối tân

Kho bãi dự trữ lương ăn

Dân phu phục dịch nhọc nhằn ngày đêm

Lý Thường Kiệt dọ thám thêm

Nghiên cứu thật kỹ nắm thêm tình hình

Sau khi triệu tập quân binh

Quân mã mười vạn xong trình lên ngay

Vua và Thái hậu chuẩn ngay

Toàn quân cấp tốc ra ngay sa trường

Ngọn cờ Đại Việt đã giương

Tiến về phương bắc thẳng đường Ung Châu

Cánh tây Tôn Đản dẫn đầu

Nghi binh tiến đến Ung Châu một lèo

Mục đích để giặc hướng theo

Cho quân chủ lực đánh vào từ đông

Lý Thường Kiệt cánh phía đông

Thuỷ bộ hùng mạnh tấn công Khâm thành

Quân ta thần tốc đánh nhanh

Chiếm rất nhiều trại ngoại thành Khâm Châu

Trần Vĩnh Thái giữ Khâm Châu

Khinh thường quân Lý nhiều câu ngang tàng

Kiêu căng và rất hung hăng

Vui chơi chè chén nhố nhăng ra trò

Lý Thường Kiệt tấn công vô

Bắt Trần Vĩnh Thái như trò trẻ con

Liêm Châu phòng thủ tốt hơn

Quân lính tinh nhuệ, nhiều đồn tiền tiêu

Lỗ Khánh Tôn không dám kiêu

Bày binh bố trận quyết liều một phen

Để không mang tiếng ngu hèn

Như Trần Vĩnh Thái cho nên hết lòng

Thế nhưng quân Lý quá đông

Anh dũng thiện chiến tài không thể bì

Thế mạnh như lũ đang đi

Lỗ Khánh Tôn không cách gì mà ngăn

Lý Thường Kiệt chẳng nhọc nhằn

Một trận quét sạch bắt làm tù binh

Sau khi làm chủ tình hình

Toàn vùng biên giới quân mình đã thông

Ung Châu quân Tống rất đông

Căn cứ chủ lực nên không xem thường

Lý Thường Kiệt có chủ trương

Tránh để cho phía dân thường chống ta

Phạt Tống lộ bố cáo ra

Kể tội vua Tống để mà an dân

Bố cáo dán khắp xa gần

Nên đã an ủi tinh thần bà con

Quân Lý thuận lợi nhiều hơn

Di chuyển nhanh chóng đến gần Ung Châu

Tôn Đản đến trước không lâu

Lý Thường Kiệt cũng bắt đầu tiến vô

Nhà Tống tỏ vẻ rất lo

Cử thêm lực lượng tiếp cho Ung thành

Quân ta chiếm được nhiều thành

Quân chủ lực đến chân thành Ung Châu

Tô Giám trấn thủ lo âu

Quân Lý vây hãm chặn đầu khoá đuôi

Dân trong thành chạy ngược xuôi

Tô Giám lo sợ lòng người hoang mang

Ông đem rất lắm bạc vàng

Khuyến cáo hoa mỹ để an dân tình

Rằng sắp sửa có viện binh

Quân đội đã được triều đình phái đi

Thành cao hào rộng lo gì

Quân dân vững chí có chi sợ nào

Một mặt củng cố chiến hào

Gia cố thành luỹ cho cao thêm tường

Sai người cảm tử mở đường 

Cầu cứu tiếp viện quân lương bên ngoài

Quế Châu biết được tin rồi

Lưu Di nhận lời cung cấp viện binh

Trương Thủ Tiết kiểm điểm binh

Dẫn đầu quân lính tiến về Ung Châu

Hành quân chưa được bao lâu

Sợ oai quân Lý bắt đầu chùn chân

Cho quân hạ trại nghỉ chân

Muốn rằng sẽ được yên thân chờ thời

Ung Châu lửa khói đầy trời

Tô Giám bị đánh tơi bời , buồn lo

Trước tình thế sẽ nguy to

Mà quân chi viện chưa vô người nào

Cảm tử lại vượt chiến hào

Xông ra liều chết chạy vào Quế Châu

Lưu Di nghe thấy thỉnh cầu

Truyền Trương Thủ Tiết tiến mau đến liền

Thủ Tiết thấp thỏm không yên

Do dự không tiến mà đi từ từ

Đến Côn Luân vẫn chần chừ

Quân Lý biết được đón từ đằng xa

Một trận hỗn chiến diễn ra

Thủ Tiết chết trận, quân ta rút về

Ung Châu bị vây bốn bề

Trong vòng nửa tháng chưa hề lung lay

Quân Lý lắp đặt thang dây

Băng hào, phá cổng cả ngày lẫn đêm

Thương vong mỗi lúc tăng thêm

Lý Thường Kiệt lại càng thêm bực mình

Ông huy động hết dân binh

Dốc hết sức mình đắp đất lên cao

Đường dẫn lấp hết chiến hào

Cố gắng đắp đến khi cao bằng thành

Công việc hoàn thiện rất nhanh

Chẳng mà mấy chốc hình thành đường đi

Quân Việt chẳng có ngại gì

Tràn lên như lũ thẳng đi vào thành

Chiến luỹ bị phá tan tành

Tượng binh xung kích tiến nhanh lên càn

Máy bắn đá cả trăm giàn

Nã đạn liên tiếp phá tan phố phường

Khói lửa tang tóc thê lương

Ung Châu thất thủ thảm thương dân tình

Tô Giám lẩn trốn ẩn mình

Lý Thường Kiệt đã bực mình giết dân

Tổng cộng hơn năm vạn dân

Quân Lý giết sạch một lần dã man

Ung Châu bị phá tiêu tan

Quân Lý thiệt hại khoảng hơn mười ngàn

Sau khi củng cố lại quân

Cướp chiến lợi phẩm, toàn quân rút về

Không vui chiến thắng say mê

Lý Thường Kiệt phải trở về triều ca

Biết quân Tống sẽ đánh ta

Tình hình cấp bách sẽ là gay go

Lý Thường Kiệt lập công to

Trung thành hết mực giúp cho Lý triều

Nghìn năm dân chúng kính yêu

Anh hùng dân tộc lập nhiều chiến công

Âm vang trong tiếng trống đồng

Bóng người xưa với cờ hồng tung bay

Tác giả: Nguyễn Duy Săc 2002